Een bemiddelingsovereenkomst is een opdracht waarbij een tussenpersoon tegen loon helpt een of meer overeenkomsten tussen jou en derden tot stand te brengen (artikel 7:425 BW). Bij een agentuurovereenkomst bemiddelt een zelfstandige handelsagent voor bepaalde of onbepaalde tijd voor een principaal (artikel 7:428 BW). Het verschil telt vooral bij het einde: alleen voor de handelsagent geeft de wet opzegtermijnen en een klantenvergoeding.
Wat is een bemiddelingsovereenkomst?
Een bemiddelingsovereenkomst is een specifieke vorm van een overeenkomst van opdracht, zoals omschreven in artikel 7:425 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Deze overeenkomst houdt in dat de opdrachtnemer (tussenpersoon) zich tegenover de opdrachtgever verbindt om tegen loon werkzaam te zijn bij het tot stand brengen van een of meer overeenkomsten tussen de opdrachtgever en derden.
De bemiddelingsovereenkomst kent drie belangrijke elementen:
- De opdrachtnemer moet als tussenpersoon werkzaam zijn bij het tot stand brengen van overeenkomsten.
- De overeenkomst komt tot stand tussen de opdrachtgever en een derde. De tussenpersoon brengt die overeenkomst tot stand, maar artikel 7:425 BW eist niet dat hij haar namens de opdrachtgever sluit.
- De tussenpersoon ontvangt loon voor zijn werkzaamheden.
Een bemiddelingsovereenkomst kan verschillende vormen aannemen, zoals makelaardij in onroerende zaken, arbeidsbemiddeling, relatiebemiddeling en bemiddeling bij kamerverhuur. Onderscheid haar van de agentuurovereenkomst: daarbij bemiddelt een handelsagent voor bepaalde of onbepaalde tijd voor een principaal. Die overeenkomst is geregeld in afdeling 7.7.4 BW (artikel 7:428 tot en met 7:445 BW).
Voor het loon van de tussenpersoon geldt een eigen regel. Hij heeft recht op loon zodra door zijn bemiddeling de overeenkomst tussen de opdrachtgever en de derde tot stand is gekomen (artikel 7:426 lid 1 BW). Partijen kunnen het loon afhankelijk maken van de uitvoering van die overeenkomst. Wordt zij dan niet uitgevoerd, dan is het loon toch verschuldigd, tenzij de niet-uitvoering niet aan de opdrachtgever kan worden toegerekend (artikel 7:426 lid 2 BW).
In de praktijk kan een bemiddelingsovereenkomst ook betrekking hebben op onlineplatforms die als tussenpersoon fungeren bij het tot stand brengen van overeenkomsten tussen gebruikers.
Samenvattend, een bemiddelingsovereenkomst is een juridisch bindende afspraak waarbij een tussenpersoon tegen vergoeding bemiddelt bij het sluiten van overeenkomsten tussen een opdrachtgever en derden, en is onderworpen aan specifieke wettelijke bepalingen in het Burgerlijk Wetboek.
Wat zijn de criteria voor een agentuurovereenkomst?
Een agentuurovereenkomst is een overeenkomst waarbij de ene partij, de principaal, aan de andere partij, de handelsagent, opdraagt om voor een bepaalde of onbepaalde tijd en tegen beloning bij de totstandkoming van overeenkomsten bemiddeling te verlenen. De handelsagent kan deze overeenkomsten eventueel op naam en voor rekening van de principaal sluiten, zonder aan hem ondergeschikt te zijn (artikel 7:428 lid 1 BW).
De criteria voor een agentuurovereenkomst zijn als volgt:
- Opdracht en Verbintenis: De principaal draagt de handelsagent op, en de handelsagent verbindt zich, om voor een bepaalde of onbepaalde tijd bij de totstandkoming van overeenkomsten te bemiddelen
- Beloning: De handelsagent ontvangt een beloning voor zijn bemiddelingswerkzaamheden. Deze beloning kan variëren en kan bestaan uit provisie, een vaste vergoeding, of een combinatie van beide.
- Geen ondergeschiktheid: de handelsagent staat niet in een gezagsverhouding tot de principaal, zoals een werknemer. Hij werkt zelfstandig, maar moet wel tijdig gegeven en verantwoorde aanwijzingen over de uitvoering van de opdracht opvolgen (artikel 7:402 lid 1 BW; artikel 7:445 lid 1 BW).
- Eventueel op Naam en voor Rekening van de Principaal: De handelsagent kan de door hem voorbereide overeenkomsten eventueel op naam en voor rekening van de principaal sluiten. Dit is echter niet verplicht en hangt af van de specifieke afspraken tussen de partijen.
Ook bij de beloning verschillen beide overeenkomsten. De handelsagent heeft recht op provisie voor overeenkomsten die door zijn tussenkomst tot stand komen, maar ook voor overeenkomsten met klanten die hij eerder voor zo’n overeenkomst had aangebracht. Is hem een gebied of klantenkring toegewezen, dan heeft hij ook recht op provisie voor overeenkomsten met klanten daaruit, tenzij uitdrukkelijk is afgesproken dat hij daar geen alleenrecht heeft (artikel 7:431 lid 1 BW). Onder voorwaarden geldt dat ook voor overeenkomsten die na het einde tot stand komen (artikel 7:431 lid 2 BW). Voor de gewone tussenpersoon kent de wet geen provisieregeling zoals artikel 7:431 BW: hij heeft recht op loon zodra door zijn bemiddeling de overeenkomst tot stand is gekomen (artikel 7:426 lid 1 BW), tenzij partijen iets anders afspreken.
De bepalingen over agentuur gelden niet voor agentuurovereenkomsten waarop de Wet op het financieel toezicht van toepassing is (artikel 7:428 lid 2 BW).
Kortom, de agentuurovereenkomst is een juridisch bindende afspraak waarbij de handelsagent tegen beloning bemiddelt bij het sluiten van overeenkomsten tussen de principaal en derden, zonder ondergeschikt te zijn aan de principaal, en eventueel deze overeenkomsten op naam en voor rekening van de principaal kan sluiten.
Wat zijn de juridische verschillen tussen agentuur en bemiddeling?
Het belangrijkste verschil tussen een agentuur- en bemiddelingsovereenkomst ligt in de aard en duur van de relatie:
- Agentuurovereenkomst: de handelsagent bemiddelt zelfstandig voor bepaalde of onbepaalde tijd voor de principaal (artikel 7:428 lid 1 BW). Het gaat om een samenwerking die doorloopt.
- Bemiddelingsovereenkomst: de tussenpersoon bemiddelt bij een of meer overeenkomsten (artikel 7:425 BW). Vaak gaat het om één transactie, zoals de verkoop van een woning.
Daarnaast verschillen de wettelijke gevolgen:
- Opzegging: voor de bemiddelingsovereenkomst gelden de regels van opdracht. De opdrachtgever kan te allen tijde opzeggen. Een tussenpersoon die in de uitoefening van een beroep of bedrijf werkt, kan behoudens gewichtige redenen alleen opzeggen als de overeenkomst voor onbepaalde duur geldt en niet door volbrenging eindigt (artikel 7:408 lid 1 en 2 BW). Een agentuurovereenkomst voor onbepaalde tijd, of voor bepaalde tijd met recht van tussentijdse opzegging, zeg je op met de afgesproken termijn; zonder afspraak is die vier maanden, vermeerderd met een maand na drie jaar en met twee maanden na zes jaar. Een afgesproken termijn is ten minste een maand in het eerste jaar, twee maanden in het tweede jaar en drie maanden daarna, en mag voor de principaal niet korter zijn dan voor de handelsagent. Je zegt op tegen het einde van een kalendermaand (artikel 7:437 BW).
- Klantenvergoeding: alleen de handelsagent heeft bij het einde recht op een klantenvergoeding, voor zover hij nieuwe klanten heeft aangebracht of de overeenkomsten met bestaande klanten aanmerkelijk heeft uitgebreid, die klanten de principaal nog aanzienlijke voordelen opleveren en betaling billijk is. De vergoeding is ten hoogste één jaarbeloning, berekend naar het gemiddelde van de laatste vijf jaar. Zij is niet verschuldigd in de gevallen van lid 4, onder meer als de agent zelf opzegt zonder dat omstandigheden die de principaal kunnen worden toegerekend, of zijn leeftijd, invaliditeit of ziekte, dat rechtvaardigen (artikel 7:442 lid 1, 2 en 4 BW).
- Concurrentiebeding: bij agentuur is een beding dat de agent na het einde beperkt alleen geldig als het op schrift staat, betrekking heeft op het soort goederen of diensten waarvan hij de vertegenwoordiging had en op het gebied, of de klantenkring en het gebied, dat aan hem was toevertrouwd, en niet langer duurt dan twee jaar (artikel 7:443 lid 1 en 2 BW).
- Dwingend recht: van veel agentuurregels kun je niet, of niet ten nadele van de handelsagent, afwijken (artikel 7:445 BW).
- Werken voor de wederpartij: een tussenpersoon mag alleen ook voor de wederpartij optreden als de inhoud van de overeenkomst zo nauwkeurig vaststaat dat strijd tussen beider belangen is uitgesloten. Is de opdrachtgever een consument, dan is daarvoor zijn schriftelijke toestemming nodig (artikel 7:427 jo. artikel 7:417 lid 1 en 2 BW).
Meer over provisie, opzegging en de klantenvergoeding lees je op onze pagina over de agentuurovereenkomst naar Nederlands recht.
Hoe bepaalt de rechter de aard van de overeenkomst?
De rechter kijkt naar wat partijen hebben afgesproken en naar de feitelijke uitvoering van de samenwerking. Ook als partijen hun overeenkomst een bemiddelingsovereenkomst noemen, kan de rechter haar als agentuurovereenkomst kwalificeren als de samenwerking aan de wettelijke omschrijving voldoet. Omgekeerd geldt hetzelfde. Zo legde het Hof ’s-Hertogenbosch de niet op schrift gestelde afspraken tussen een groothandel en aardbeientelers uit naar wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten (de Haviltex-maatstaf). Omdat de groothandel op eigen naam en voor eigen rekening en risico verkocht en geen beloning was afgesproken, was er geen agentuurovereenkomst (Hof ’s-Hertogenbosch 11 december 2012, ECLI:NL:GHSHE:2012:BY6281, r.o. 4.3.3-4.3.4).
Wat zijn de gevolgen van een verkeerde kwalificatie?
Een verkeerde kwalificatie kan leiden tot onverwachte verplichtingen, zoals het betalen van een klantenvergoeding of het toepassen van dwingendrechtelijke bepalingen. Het is daarom belangrijk om de aard van de samenwerking correct te bepalen en vast te leggen.
Welke rechten heeft een handelsagent bij beëindiging van de overeenkomst?
Bij het einde van een agentuurovereenkomst heeft de handelsagent recht op een klantenvergoeding als aan de voorwaarden van artikel 7:442 lid 1 BW is voldaan, tenzij een uitzondering van lid 4 geldt, bijvoorbeeld als de agent zelf heeft opgezegd zonder rechtvaardigende grond of als de principaal heeft beëindigd wegens een dringende reden waarvoor de agent een verwijt treft. Die vergoeding compenseert de agent voor de klantenkring die hij heeft opgebouwd en waarvan de principaal na het einde nog profiteert. Hij moet de principaal uiterlijk een jaar na het einde laten weten dat hij een vergoeding verlangt, anders vervalt het recht (artikel 7:442 lid 3 BW). Beëindigt de principaal zonder de opzegtermijn in acht te nemen, zonder toestemming van de agent en zonder dringende, onverwijld meegedeelde reden, dan is hij bovendien schadeplichtig (artikel 7:439 lid 1 en 7:441 lid 1 BW). Hij kan dan ook geen rechten ontlenen aan een concurrentiebeding (artikel 7:443 lid 3 onder a BW). Een gewone tussenpersoon heeft deze wettelijke rechten niet.
Hoe kunnen bedrijven en particulieren zich beschermen?
Het is raadzaam om:
- De aard van de samenwerking duidelijk vast te leggen in een schriftelijke overeenkomst.
- Regelmatig de samenwerking te evalueren en indien nodig de overeenkomst aan te passen.
- Juridisch advies in te winnen bij twijfel over de kwalificatie van de overeenkomst.
Veelgestelde vragen over de bemiddelingsovereenkomst en agentuur
Wat staat er in artikel 7:425 BW?
Artikel 7:425 BW omschrijft de bemiddelingsovereenkomst: een opdracht waarbij de opdrachtnemer zich tegenover de opdrachtgever verbindt om tegen loon als tussenpersoon werkzaam te zijn bij het tot stand brengen van een of meer overeenkomsten tussen de opdrachtgever en derden. De volgende artikelen regelen het loon (artikel 7:426 BW) en het optreden voor de wederpartij (artikel 7:427 BW).
Wat betekent agentuur?
Agentuur is een samenwerking waarbij een zelfstandige handelsagent voor bepaalde of onbepaalde tijd en tegen beloning, meestal provisie, voor een principaal bemiddelt bij het sluiten van overeenkomsten. Soms sluit hij die overeenkomsten ook op naam en voor rekening van de principaal (artikel 7:428 lid 1 BW). Koopt en verkoopt iemand op eigen naam en voor eigen rekening, dan is hij in de regel geen handelsagent.
Is een makelaar een bemiddelaar of een handelsagent?
Een makelaar die voor jou een woning verkoopt of koopt, bemiddelt in de regel bij één overeenkomst tussen jou en een derde. Dat is een bemiddelingsovereenkomst (artikel 7:425 BW). Werkt hij ook voor de wederpartij, dan gelden de grenzen van artikel 7:427 jo. 7:417 BW. Is een van de opdrachtgevers een consument, dan heeft hij bij koop of huur van een onroerende zaak geen recht op loon van de koper of huurder (artikel 7:417 lid 4 BW).
Wat zet je in een bemiddelingsovereenkomst?
De wet stelt geen vormvereiste (artikel 3:37 lid 1 BW), maar leg de afspraken wel schriftelijk vast. Beschrijf bij welke overeenkomsten de tussenpersoon bemiddelt, hoe hoog het loon is en wanneer het verschuldigd is (artikel 7:426 BW), of hij ook voor de wederpartij mag werken (artikel 7:427 BW) en hoe de overeenkomst eindigt (artikel 7:408 BW). Bemiddelt hij doorlopend en zelfstandig voor jou, ga dan na of het eigenlijk een agentuurovereenkomst is.
Heeft een bemiddelaar recht op een klantenvergoeding?
Niet op grond van de wet: de klantenvergoeding van artikel 7:442 BW geldt alleen voor de handelsagent. Een samenwerking die partijen bemiddeling noemen, kan wel een agentuurovereenkomst zijn als zij aan artikel 7:428 lid 1 BW voldoet. Dan geldt het recht op klantenvergoeding wel, en kan het vóór het einde van de overeenkomst niet ten nadele van de agent worden uitgesloten (artikel 7:445 lid 2 BW).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:37
- Burgerlijk Wetboek Boek 7: artikel 7:402, 7:408, 7:417, 7:425, 7:426, 7:427, 7:428, 7:431, 7:437, 7:439, 7:441, 7:442, 7:443 en 7:445
- Hof ’s-Hertogenbosch 11 december 2012, ECLI:NL:GHSHE:2012:BY6281
Wanneer schakel je een advocaat agentuurrecht in?
MAAK Advocaten behartigt graag je belangen en onze advocaten hebben de kennis en ervaring die je zoekt bij al je vragen rondom het verschil tussen een agentuur- en bemiddelingsovereenkomst.