Ben je het oneens met de jaarrekening van bijvoorbeeld een bv of nv, dan kun je als belanghebbende de Ondernemingskamer vragen de vennootschap te bevelen de jaarrekening volgens haar aanwijzingen in te richten (artikel 2:447 BW). Je dient het verzoek in de regel in binnen twee maanden na de vaststelling (artikel 2:449 BW). De kern is het inzichtvereiste van artikel 2:362 lid 1 BW.
Een belangrijk aspect zijn de termijnen. Het bestuur van een bv maakt de jaarrekening op binnen vijf maanden na afloop van het boekjaar; de algemene vergadering kan die termijn op grond van bijzondere omstandigheden met ten hoogste vijf maanden verlengen (artikel 2:210 lid 1 BW; voor de nv artikel 2:101 lid 1 BW). De algemene vergadering stelt de jaarrekening vast (artikel 2:210 lid 3 BW). Daarna moet de vennootschap haar binnen acht dagen openbaar maken door deponering bij het handelsregister, en in ieder geval uiterlijk twaalf maanden na afloop van het boekjaar. Is de jaarrekening niet binnen twee maanden na afloop van de termijn voor het opmaken vastgesteld, dan moet het bestuur de opgemaakte jaarrekening onverwijld deponeren, met de vermelding dat zij nog niet is vastgesteld (artikel 2:394 lid 1 tot en met 3 BW). Gaat de bv failliet en heeft het bestuur niet aan deze openbaarmakingsplicht of aan de administratieplicht van artikel 2:10 BW voldaan, dan heeft het bestuur zijn taak onbehoorlijk vervuld en wordt vermoed dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement is; een onbelangrijk verzuim telt niet mee (artikel 2:248 lid 2 BW). Dat is van belang omdat iedere bestuurder in faillissement hoofdelijk aansprakelijk is voor het tekort als het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld en aannemelijk is dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement is (lid 1). Een bestuurder is niet aansprakelijk als hij bewijst dat de onbehoorlijke taakvervulling hem niet te wijten is en dat hij niet nalatig is geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen daarvan af te wenden (lid 3). Het gaat alleen om onbehoorlijke taakvervulling in de drie jaar vóór het faillissement (lid 6).
Daarnaast kan de rechter in een geding over een jaarrekening ook ambtshalve bevelen dat een partij haar boeken en bescheiden openlegt, op straffe van een dwangsom (artikel 162 lid 3 Rv). Dat is bijzonder, omdat de rechter een dwangsom normaal alleen oplegt als een partij daarom vraagt (artikel 611a lid 1 Rv).
Wijst de Ondernemingskamer het verzoek toe, dan geeft zij een bevel met nauwkeurige aanwijzingen over de wijze waarop de jaarrekening, het bestuursverslag of de overige gegevens moeten worden ingericht (artikel 2:451 lid 1 BW). De vennootschap moet de stukken dan opnieuw opmaken en over de vaststelling besluiten (lid 2). Het bevel kan ook toekomstige jaarrekeningen betreffen (lid 3), en de Ondernemingskamer kan het besluit tot vaststelling van de jaarrekening vernietigen en de gevolgen daarvan beperken (lid 4). Gaat het niet om de inhoud, maar om de manier waarop het vaststellingsbesluit tot stand kwam, dan kan vernietiging door de rechtbank op grond van artikel 2:15 BW een andere route zijn.
Een ander belangrijk aspect is dat de jaarrekening volgens normen die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd, een zodanig inzicht moet verschaffen dat een verantwoord oordeel kan worden gevormd omtrent het vermogen en het resultaat en, voor zover de aard van een jaarrekening dat toelaat, omtrent de solvabiliteit en de liquiditeit van de rechtspersoon (art. 2:362 lid 1 BW).
Tot slot: het verzoek kan alleen worden gebaseerd op de stelling dat de stukken niet voldoen aan de wettelijke voorschriften, en je moet aangeven in welk opzicht ze herziening behoeven (artikel 2:447 lid 2 BW). Ook als de jaarrekening tekortschiet, is de Ondernemingskamer niet verplicht een bevel te geven: de wet zegt dat zij dat “kan” (lid 1). De accountantsverklaring zelf valt buiten de procedure (lid 3).
Hoe verloopt de jaarrekeningprocedure?
De jaarrekeningprocedure is een verzoekschriftprocedure bij de Ondernemingskamer van het Gerechtshof Amsterdam. Het doel is een correctie af te dwingen als de jaarrekening, het bestuursverslag of de overige gegevens niet aan de wettelijke voorschriften voldoen. De procedure gaat over de financiële verantwoording, niet over het onderliggende beleid van de vennootschap.
Let op de termijn: je dient het verzoek in binnen twee maanden na de dag waarop de jaarrekening is vastgesteld (artikel 2:449 lid 1 BW). Is de jaarrekening nog niet vastgesteld, dan loopt de termijn tot twee maanden na de deponering bij het handelsregister (lid 2). Gaat het om tekortkomingen die niet uit de stukken blijken, dan eindigt de termijn twee maanden nadat je daarvan redelijkerwijs op de hoogte kon zijn, maar uiterlijk twee jaar na de gewone termijn (lid 4). Voor beursgenoteerde ondernemingen gelden langere termijnen.
De Ondernemingskamer behandelt het verzoek met de meeste spoed en achter gesloten deuren; de uitspraak is openbaar (artikel 2:450 lid 1 BW). De vennootschap kan een verweerschrift indienen, andere belanghebbenden in de regel niet (lid 2 en 3). Voordat zij beslist, krijgt de accountant die de jaarrekening onderzocht de gelegenheid te worden gehoord (lid 5). Tegen de beschikking staat beroep in cassatie open (artikel 2:453 lid 2 BW).
Wie is belanghebbende en welke rechten heeft die?
De wet geeft het verzoekrecht aan iedere belanghebbende en aan de advocaat-generaal bij het ressortsparket, die optreedt in het openbaar belang (artikel 2:448 lid 1 BW). Wie belanghebbende is, omschrijft de wet niet. De Ondernemingskamer beoordeelt dat per geval, aan de hand van je belang bij een juiste inrichting van de jaarrekening. Denk aan aandeelhouders, certificaathouders of de ondernemingsraad. Of zij, of anderen zoals schuldeisers, als belanghebbende gelden, hangt af van hun concrete belang. Daarnaast kan de Autoriteit Financiële Markten (AFM) een verzoek indienen, maar alleen als het gaat om een effectenuitgevende instelling, zoals een beursgenoteerde onderneming (artikel 2:448 lid 2 BW).
Welke aansprakelijkheidsrisico’s loop je?
Fouten in de jaarrekening kunnen leiden tot aansprakelijkheid. Geven de jaarrekening, tussentijdse cijfers of het bestuursverslag van een bv, voor zover die bekend zijn gemaakt, een misleidende voorstelling van de toestand van de vennootschap, dan zijn de bestuurders hoofdelijk aansprakelijk tegenover derden voor de schade die zij daardoor lijden. Een bestuurder die bewijst dat dit hem niet te wijten is, is niet aansprakelijk (artikel 2:249 BW; voor de nv artikel 2:139 BW). Ook een accountant kan in bepaalde gevallen aansprakelijk zijn. Dit risico speelt vooral bij overnames, participaties en faillissementen, waar partijen sterk vertrouwen op de financiële verslaggeving.
Welke rol spelen internationale verslaggevingsstandaarden?
Bij geschillen over jaarrekeningen speelt ook de vraag welke verslaggevingsregels gelden. Een rechtspersoon kan zijn jaarrekening opstellen volgens de internationale standaarden (IFRS) die de International Accounting Standards Board heeft vastgesteld en de Europese Commissie heeft goedgekeurd, maar moet dan alle toepasselijke standaarden volgen (artikel 2:362 lid 8 BW). In de toelichting staat volgens welke standaarden de jaarrekening is opgesteld (lid 10). Past de vennootschap die standaarden toe, dan toetst de Ondernemingskamer ook daaraan (artikel 2:447 lid 2 BW). Anders gelden titel 9 van Boek 2 BW en de normen die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd. In de praktijk wordt daarbij vaak gekeken naar de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving; die zijn geen wet.
Wat houdt het wettelijke inzichtvereiste in?
Een centraal juridisch aspect bij geschillen over jaarrekeningen is het inzichtvereiste van artikel 2:362 lid 1 BW. De jaarrekening moet volgens normen die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd zo’n inzicht geven dat een verantwoord oordeel mogelijk is over het vermogen en het resultaat, en, voor zover de aard van een jaarrekening dat toelaat, over de solvabiliteit en de liquiditeit. De balans en de winst-en-verliesrekening moeten met de toelichting getrouw, duidelijk en stelselmatig het vermogen en het resultaat weergeven (lid 2 en 3). Is extra informatie nodig voor dat inzicht, dan moet de jaarrekening die geven, en zo nodig wijkt zij af van de specifieke voorschriften, met uitleg in de toelichting (lid 4). Bij een geschil beoordeelt de Ondernemingskamer of aan deze eisen is voldaan.
Veelgestelde vragen over een geschil over de jaarrekening
Wat is een jaarrekening?
De jaarrekening bestaat uit de balans en de winst-en-verliesrekening met de toelichting, en de geconsolideerde jaarrekening als de rechtspersoon die opstelt (artikel 2:361 lid 1 BW). Het bestuursverslag hoort er niet bij, maar moet volgens artikel 2:391 BW wel een getrouw beeld geven van de toestand en de ontwikkeling van de onderneming. Kleine rechtspersonen (artikel 2:396 lid 1 BW) hoeven geen bestuursverslag te maken en hun jaarrekening niet door een accountant te laten controleren (artikel 2:396 lid 7 BW).
Hoe start je een jaarrekeningprocedure bij de Ondernemingskamer?
Je dient als belanghebbende een verzoekschrift in bij de Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam, waarin je aangeeft in welk opzicht de jaarrekening herziening behoeft (artikel 2:447 lid 2 BW). Dat moet in de regel binnen twee maanden na de vaststelling (artikel 2:449 lid 1 BW). Het verzoekschrift moet in de regel door een advocaat worden ondertekend (artikel 278 lid 3 Rv).
Wat zijn de risico’s van een onjuiste jaarrekening?
De Ondernemingskamer kan een herziening bevelen en het besluit tot vaststelling vernietigen (artikel 2:451 BW). Geeft een bekendgemaakte jaarrekening een misleidende voorstelling van de toestand van de vennootschap, dan zijn de bestuurders van een bv tegenover derden hoofdelijk aansprakelijk voor de schade, tenzij een bestuurder bewijst dat het hem niet te wijten is (artikel 2:249 BW). En gaat de bv failliet, dan geldt het niet (tijdig) deponeren als onbehoorlijke taakvervulling en wordt vermoed dat die een belangrijke oorzaak van het faillissement is, behalve bij een onbelangrijk verzuim (artikel 2:248 lid 2 BW).
Mag je als aandeelhouder een nog niet gepubliceerde jaarrekening inzien?
Ja. Het bestuur van een bv legt de opgemaakte jaarrekening ter inzage voor de aandeelhouders (artikel 2:210 lid 1 BW). Vanaf de oproeping voor de algemene vergadering die de jaarrekening behandelt, kunnen aandeelhouders en andere vergadergerechtigden de stukken op het kantoor van de vennootschap inzien en kosteloos een afschrift krijgen (artikel 2:212 BW). Of je een niet gepubliceerde jaarrekening met anderen mag delen, staat niet in deze artikelen; dat hangt af van je afspraken en de omstandigheden.
Wat kun je doen als een bv haar jaarrekening niet deponeert?
De vennootschap moet de jaarrekening binnen acht dagen na de vaststelling en uiterlijk twaalf maanden na afloop van het boekjaar openbaar maken (artikel 2:394 lid 1 en 3 BW). Iedere belanghebbende kan nakoming van die plicht vorderen (artikel 2:394 lid 7 BW).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 2: artikel 2:10, 2:15, 2:101, 2:139, 2:210, 2:212, 2:248, 2:249, 2:361, 2:362, 2:391, 2:394, 2:396, 2:447, 2:448, 2:449, 2:450, 2:451 en 2:453
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 162, 278 en 611a
Wanneer schakel je een advocaat jaarrekeningrecht in?
MAAK Advocaten behartigt graag je belangen en onze advocaten hebben de kennis en ervaring die je zoekt. Door cliënten worden we aanbevolen vanwege onze daadkrachtige, to-the-point en praktische oplossingen. Voor al je vragen rondom geschillen over een jaarrekening staan we je dan ook graag bij met advies en juridische ondersteuning. Onze ervaren advocaat commercial law, Remko Roosjen, sta je graag als eerste te woord en hij bespreekt met je de zaak en de uitdagingen die voorliggen.