Aansprakelijkheid voor schade door een paard ligt naar Nederlands recht in beginsel bij de bezitter, ook als hem niets te verwijten valt (art. 6:179 BW). Gebruikt een manege of andere onderneming het paard in haar bedrijf, dan is zij aansprakelijk (art. 6:181 BW). Aansprakelijk gesteld of letsel opgelopen? Als advocaat bij MAAK Advocaten in Amsterdam beoordeel ik je positie en onderhandel ik met de verzekeraar.
Het overzicht van alle hippische onderwerpen vind je bij hippisch recht.
Wie is aansprakelijk voor schade door een paard?
De bezitter van het paard, zonder dat de benadeelde schuld hoeft te bewijzen. Dat heet risicoaansprakelijkheid. De bezitter ontkomt alleen als hij ook niet aansprakelijk zou zijn geweest wanneer hij de gedraging van het paard zelf in de hand had gehad.
Zo staat het in art. 6:179 BW. De uitzondering werkt met een denkstap: stel dat de bezitter de beweging van het paard zelf had gestuurd, zou hij dan op grond van de regels over onrechtmatige daad (art. 6:162 e.v. BW) aansprakelijk zijn geweest? Zo nee, dan is hij niet aansprakelijk. Een paard is geen zaak, maar de regels over zaken gelden, met de beperkingen uit wet en ongeschreven recht (art. 3:2a BW). Als benadeelde laat je dus zien dat het paard de schade aanrichtte en wie de bezitter is; onzorgvuldigheid hoef je niet te bewijzen.
Wie is de bezitter van een paard?
Bezitter is wie het paard voor zichzelf houdt, in de regel de eigenaar. Wie een paard verzorgt, traint of berijdt op grond van een afspraak met de eigenaar, houdt het voor die eigenaar en wordt daardoor geen bezitter.
Bezit is het houden van een goed voor zichzelf (art. 3:107 lid 1 BW); dat beoordeel je naar verkeersopvatting en uiterlijke feiten (art. 3:108 BW). Wie houdt, wordt vermoed voor zichzelf te houden (art. 3:109 BW). Maar wie is begonnen een paard voor een ander te houden, bijvoorbeeld als trainer, blijft dat doen totdat daarin verandering komt (art. 3:111 BW). Hoe dat bij bijrijden uitpakt, lees je bij het leasecontract voor een paard.
Twee bijzondere situaties:
- Medebezitters zijn hoofdelijk, dus ieder voor het geheel, aansprakelijk (art. 6:180 lid 1 BW).
- Is het paard geleverd onder eigendomsvoorbehoud, dan ligt de aansprakelijkheid vanaf de levering bij de koper, ook al is hij nog geen eigenaar (art. 6:180 lid 2 BW).
Wanneer is de manege of stal aansprakelijk in plaats van de eigenaar?
Als het paard wordt gebruikt in de uitoefening van een bedrijf. Dan rust de aansprakelijkheid op degene die dat bedrijf uitoefent, bijvoorbeeld de manege die het paard in lessen inzet, ook als het paard niet van de manege is.
Dat volgt uit art. 6:181 lid 1 BW. Stelt een onderneming haar paard ter beschikking voor gebruik in het bedrijf van een ander, dan is die ander aansprakelijk (lid 2). Of een pensionstal een paard in deze zin gebruikt, hangt van de feiten af; zie schade aan een paard in de pensionstal. Een uitsluiting van die aansprakelijkheid in algemene voorwaarden wordt tegenover een particuliere lesklant vermoed onredelijk bezwarend te zijn (art. 6:237 onder f BW).
Kan een ruiter de eigenaar aansprakelijk stellen voor zijn letsel?
In beginsel wel: de tekst van art. 6:179 BW sluit de ruiter niet uit. De Hoge Raad heeft wel twee groepen uitgezonderd: medebezitters van het paard en wie het paard samen met de aangesproken partij in een gezamenlijk bedrijf gebruikt.
Dat oordeelde de Hoge Raad in een prejudiciële zaak over een manegehouder die werd omvergelopen door een lespaard waarvan zij medebezitter was (HR 29 januari 2016, ECLI:NL:HR:2016:162). De wettekst beperkt de reikwijdte van de aansprakelijkheid niet (r.o. 3.4.3), maar art. 6:179 BW vestigt geen risicoaansprakelijkheid tegenover een medebezitter (r.o. 3.7) en art. 6:181 BW niet tegenover een bedrijfsmatige medegebruiker (r.o. 3.9). Over andere ruiters deed het arrest geen uitspraak.
Een bijrijder of groom die het paard rijdt op grond van een afspraak met de eigenaar, houdt het voor die eigenaar (art. 3:111 BW) en is dan geen medebezitter. Zij valt dus niet onder die uitzonderingen, al kan eigen schuld haar vergoeding verlagen. Bij letsel heb je naast vergoeding van kosten en inkomensverlies recht op smartengeld, naar billijkheid vastgesteld (art. 6:106 onder b BW).
Wat betekent eigen schuld van de ruiter of benadeelde?
De schade wordt verdeeld als een omstandigheid aan de kant van de benadeelde aan het ongeval heeft bijgedragen, zoals een bekend nerveus paard onnodig dicht naderen. Of iets meetelt, beslist de rechter.
Volgens art. 6:101 lid 1 BW kan de billijkheid wegens de uiteenlopende ernst van de fouten of andere omstandigheden ook eisen dat de vergoedingsplicht vervalt of volledig blijft bestaan. Een vast percentage noemt de wet niet. Een apart verweer “de ruiter aanvaardde het risico” kent het Burgerlijk Wetboek niet; zo’n argument weegt mee binnen art. 6:101 BW.
Wanneer gebruik je art. 6:162 BW naast art. 6:179 BW?
Wanneer iemands gedrag de schade veroorzaakt, zoals een instructeur die een beginner op een onrustig paard zet of een automobilist die een ruiter te snel passeert. Dan is een onrechtmatige daad de grondslag en moet de benadeelde bewijzen dat die daad aan de ander kan worden toegerekend.
Wie een onrechtmatige daad pleegt die hem kan worden toegerekend, moet de schade vergoeden (art. 6:162 BW), bijvoorbeeld bij een doen of nalaten in strijd met wat volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt (lid 2). Die grondslag gebruik je ook als de bezitter zich op de uitzondering van art. 6:179 BW beroept. Meer daarover lees je bij onrechtmatige daad.
Ben je aansprakelijk gesteld voor schade door je paard, of heb je letsel opgelopen bij een val of trap? Leg je zaak voor aan onze advocaat hippisch recht voordat je met de verzekeraar een regeling treft.
Welk recht geldt bij een paardenongeval met een buitenlandse partij?
Dat bepaalt de Rome II-verordening. Hoofdregel: het recht van het land waar de schade intreedt, bij letsel dus waar iemand gewond raakt. Wonen de aansprakelijke partij en de benadeelde allebei in hetzelfde land, dan geldt het recht van dat land.
De hoofdregel staat in art. 4 lid 1 Rome II; dat bij letsel het land telt waar het letsel is opgelopen, volgt uit overweging 17. Voor gelijke gewone verblijfplaats geldt art. 4 lid 2. Bij een kennelijk nauwere band met een ander land, bijvoorbeeld door een lescontract, geldt het recht van dat land (art. 4 lid 3). Verder:
- een rechtskeuze kan na het ongeval, vooraf alleen met een vrij onderhandelde afspraak tussen partijen die allemaal een commerciële activiteit uitoefenen (art. 14 lid 1);
- het toepasselijke recht regelt ook eigen schuld en verjaring (art. 15 onder b en h);
- ook bij ander toepasselijk recht tellen de veiligheids- en gedragsregels ter plaatse mee (art. 17);
- een ouder verdrag met eigen verwijzingsregels kan voorgaan (art. 28 lid 1).
Welke rechter bevoegd is, is een aparte vraag; zie toepasselijk recht.
Wat regelt de verzekering?
De verzekering verandert niet wie aansprakelijk is, wel wie uiteindelijk betaalt. Bij letsel kan de benadeelde onder voorwaarden verlangen dat de aansprakelijkheidsverzekeraar rechtstreeks aan hem betaalt.
Is het ongeval bij de verzekeraar gemeld en is die een uitkering verschuldigd, dan kan de benadeelde verlangen dat het bedrag dat de verzekerde voor schade door dood of letsel te vorderen heeft, aan hem wordt betaald (art. 7:954 lid 1 BW).
Praktijkvoorbeeld: een groom op een concours in Brabant
Stel: het springpaard van een eigenaar uit Münster, gereden door een ruiter uit Limburg, schrikt op een concours in Noord-Brabant van een omvallend hek en trapt een Nederlandse groom tegen haar knie.
Het letsel is in Nederland opgelopen en eigenaar en groom wonen niet in hetzelfde land, dus geldt in beginsel Nederlands recht (art. 4 lid 1 Rome II). De ruiter houdt het paard voor de eigenaar (art. 3:111 BW); de eigenaar blijft bezitter en is aansprakelijk (art. 6:179 BW). Gebruikt de ruiter het paard in de uitoefening van haar eigen bedrijf, dan ligt de aansprakelijkheid bij haar (art. 6:181 lid 1 BW). Had de groom het paard onnodig opgeschrikt, dan kan haar vergoeding lager uitvallen (art. 6:101 BW). Woonde de groom ook in Duitsland, dan gold tegenover de eigenaar in beginsel Duits recht (art. 4 lid 2 Rome II).
Dit is een hypothetisch voorbeeld ter illustratie, geen echte zaak.
Wat doe je direct na een ongeval met een paard?
Leg de feiten vast, stel vast wie bezitter of bedrijfsmatig gebruiker is en stel die partij schriftelijk aansprakelijk. Bewaak daarna de verjaring.
- Laat letsel direct medisch vastleggen en bewaar alle stukken.
- Noteer welk paard het was, van wie, wie het reed of vasthield en wie getuige was; maak foto’s.
- Stel de bezitter of het bedrijf schriftelijk aansprakelijk en meld de schade ook bij je eigen verzekeraar.
- Bewaak de verjaring: bij letsel vijf jaar vanaf de dag na die waarop je met de schade en de aansprakelijke persoon bekend werd, en was je toen minderjarig, vanaf je meerderjarigheid (art. 3:310 lid 5 BW).
Na een ongeval wil ik eerst weten wie het paard op dat moment hield en in wiens bedrijf het werd gebruikt. Dat bepaalt wie je aanspreekt. Daarna verzamel ik getuigen, foto’s en medische stukken. Met dat dossier ga ik eerst in gesprek met de verzekeraar.
Hoe helpen wij je bij aansprakelijkheid voor schade door een paard?
- We stellen vast wie bezitter of bedrijfsmatig gebruiker is en welk recht geldt.
- We brengen de schade en eventuele eigen schuld in kaart.
- We onderhandelen met de aansprakelijke partij en haar verzekeraar en procederen als een regeling niet lukt.
Wij procederen voor cliënten in heel Nederland, in eerste aanleg en in hoger beroep. Ook ruiters, eigenaren en bedrijven uit Duitsland, België of het Verenigd Koninkrijk kunnen bij ons terecht.
Een ongeval met een paard raakt mensen die elkaar kennen: eigenaar, ruiter, stal. Ik zoek daarom eerst een regeling die de schade dekt en de verhoudingen heel laat.
Veelgestelde vragen over aansprakelijkheid voor schade door een paard
Is de eigenaar van een paard altijd aansprakelijk?
Niet altijd. Aansprakelijk is de bezitter, in de regel de eigenaar (art. 6:179 BW). Gebruikt een bedrijf zoals een manege het paard, dan is dat bedrijf aansprakelijk (art. 6:181 BW).
Is een manege aansprakelijk als je van een lespaard valt?
In beginsel wel, omdat de manege het lespaard in haar bedrijf gebruikt (art. 6:179 jo. 6:181 lid 1 BW). Eigen schuld kan je vergoeding verlagen (art. 6:101 BW).
Kan een bijrijder de eigenaar aansprakelijk stellen?
In beginsel wel, als de bijrijder geen medebezitter of bedrijfsmatige medegebruiker is. Tegenover die twee groepen geldt de risicoaansprakelijkheid niet (HR 29 januari 2016, ECLI:NL:HR:2016:162, r.o. 3.7 en 3.9). Eigen schuld kan de vergoeding verlagen (art. 6:101 BW).
Welk recht geldt als een Duits paard in Nederland iemand verwondt?
In beginsel Nederlands recht, omdat het letsel in Nederland is opgelopen (art. 4 lid 1 Rome II). Wonen aansprakelijke partij en benadeelde allebei in Duitsland, dan geldt in beginsel Duits recht (art. 4 lid 2), tenzij er een kennelijk nauwere band met een ander land is (art. 4 lid 3).
Hoe lang heb je om een schadeclaim na een paardenongeval in te dienen?
Bij letsel vijf jaar vanaf de dag na die waarop je met de schade en de aansprakelijke persoon bekend werd (art. 3:310 lid 5 BW). Bij andere schade ook vijf jaar, met een uiterste termijn van twintig jaar na het ongeval (art. 3:310 lid 1 BW).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: art. 3:2a, 3:107, 3:108, 3:109, 3:111, 3:310
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: art. 6:101, 6:106, 6:162, 6:179, 6:180, 6:181, 6:237
- Burgerlijk Wetboek Boek 7: art. 7:954
- Verordening (EG) nr. 864/2007 (Rome II), overweging 17, art. 4, 14, 15, 17 en 28
- Hoge Raad 29 januari 2016, ECLI:NL:HR:2016:162
Heeft een paard schade of letsel veroorzaakt, of word je zelf aansprakelijk gehouden? Leg je situatie aan mij voor: bel +31 20 210 31 38 of neem contact op via de pagina advocaat hippisch recht. — Faranaz Ishak
