De Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam is de rechter voor ondernemingsgeschillen. Zij kan een enquête gelasten als er gegronde redenen zijn om aan een juist beleid te twijfelen (artikel 2:350 lid 1 BW) en na gebleken wanbeleid voorzieningen treffen (artikel 2:356 BW). Daarnaast beslist zij onder meer in de geschillenregeling, de uitkoopprocedure, de jaarrekeningprocedure en bij een beroep van de ondernemingsraad (artikel 26 WOR).
Welke besluiten toetst de Ondernemingskamer?
Neemt een ondernemer een adviesplichtig besluit, bijvoorbeeld over een overdracht van zeggenschap of een belangrijke reorganisatie, dan moet hij de ondernemingsraad (OR) tijdig om advies vragen (artikel 25 WOR). Volgt hij het advies niet, dan moet hij de uitvoering van zijn besluit in beginsel opschorten tot een maand nadat de OR van het besluit in kennis is gesteld; die plicht vervalt als de OR laat weten dat dat niet hoeft (artikel 25 lid 6 WOR). In die maand kan de OR beroep instellen bij de Ondernemingskamer. Dat kan als het besluit afwijkt van het advies, of als later feiten bekend worden die de OR tot een ander advies hadden kunnen brengen (artikel 26 lid 1 en 2 WOR). De Ondernemingskamer toetst terughoudend. De enige vraag is of de ondernemer bij afweging van de betrokken belangen in redelijkheid tot zijn besluit had kunnen komen (artikel 26 lid 4 WOR). Daarbij weegt mee of het adviestraject zorgvuldig is doorlopen; de Ondernemingskamer beoordeelt niet of zij zelf hetzelfde besluit had genomen.
Welke voorzieningen kan de Ondernemingskamer treffen?
Vindt de Ondernemingskamer het beroep gegrond, dan verklaart zij dat de ondernemer bij afweging van de betrokken belangen niet in redelijkheid tot het besluit had kunnen komen. Heeft de OR daarom gevraagd, dan kan zij daarnaast de ondernemer verplichten het besluit geheel of gedeeltelijk in te trekken en aangewezen gevolgen ervan ongedaan te maken. Ook kan zij de ondernemer verbieden het besluit of onderdelen ervan uit te voeren (artikel 26 lid 5 WOR). Rechten die derden al hebben verkregen, tast zo’n voorziening niet aan. Na indiening van het verzoekschrift kan de Ondernemingskamer zo nodig onverwijld voorlopige voorzieningen treffen (artikel 26 lid 8 WOR). Tegen haar beschikking staat alleen beroep in cassatie open (artikel 26 lid 9 WOR).
Wat houdt het enquêterecht in?
Op schriftelijk verzoek kan de Ondernemingskamer een enquête gelasten: een onderzoek naar het beleid en de gang van zaken van een rechtspersoon (artikel 2:345 lid 1 BW). Niet iedereen kan dat vragen. Verzoekbevoegd zijn onder meer aandeelhouders die de drempel van artikel 2:346 lid 1 BW halen, de rechtspersoon zelf, een vereniging van werknemers onder de voorwaarden van artikel 2:347 BW en de advocaat-generaal om redenen van openbaar belang. De ondernemingsraad staat niet in die opsomming; hij is alleen bevoegd als de statuten of een overeenkomst met de rechtspersoon hem die bevoegdheid geven (artikel 2:346 lid 1 onder f BW). Aandeelhouders moeten hun bezwaren eerst schriftelijk aan het bestuur en de raad van commissarissen kenbaar maken (artikel 2:349 lid 1 BW). De Ondernemingskamer wijst het verzoek alleen toe als blijkt van gegronde redenen om aan een juist beleid of een juiste gang van zaken te twijfelen (artikel 2:350 lid 1 BW). Blijkt uit het onderzoeksverslag van wanbeleid, dan kan zij op een nieuw verzoek, gedaan binnen twee maanden na nederlegging van het verslag, voorzieningen treffen. Voorbeelden zijn de schorsing of vernietiging van besluiten en de schorsing of het ontslag van bestuurders (artikel 2:355 en 2:356 BW). De rechtspersoon betaalt de kosten van het onderzoek (artikel 2:350 lid 3 BW). Op verzoek van de rechtspersoon kan de Ondernemingskamer na het verslag beslissen dat die kosten worden verhaald op een bestuurder, commissaris of werknemer die verantwoordelijk is voor het onjuiste beleid. Ook verhaal op de verzoekers is mogelijk, als het verzoek niet op redelijke grond is gedaan (artikel 2:354 BW).
Hoe werkt de uitkoopregeling?
De Ondernemingskamer oordeelt ook over de uitkoop van minderheidsaandeelhouders. Een aandeelhouder die voor eigen rekening ten minste 95% van het geplaatste kapitaal verschaft, kan tegen de andere aandeelhouders een vordering instellen tot overdracht van hun aandelen aan hem. Bij een bv moet hij daarnaast ten minste 95% van de stemrechten in de algemene vergadering kunnen uitoefenen (artikel 2:92a lid 1 BW voor de nv, artikel 2:201a lid 1 BW voor de bv). Groepsmaatschappijen die samen die drempel halen, kunnen de vordering samen instellen. De Ondernemingskamer oordeelt in eerste aanleg; daarna staat alleen beroep in cassatie open (lid 2 van beide artikelen). Na een openbaar bod op een beursvennootschap geldt een vergelijkbare regeling. De vordering moet dan binnen drie maanden na afloop van de termijn voor aanvaarding van het bod worden ingesteld (artikel 2:359c BW).
De Ondernemingskamer wijst de vordering tegen alle gedaagden af als één van hen ondanks de vergoeding ernstige stoffelijke schade zou lijden door de overdracht. Dat geldt ook als één van hen een aandeel houdt waaraan de statuten een bijzonder recht inzake de zeggenschap verbinden, of als de eiser tegenover één van hen afstand heeft gedaan van zijn recht om de vordering in te stellen (artikel 2:92a lid 4 en 2:201a lid 4 BW).
Wijst de Ondernemingskamer de vordering toe, dan stelt zij de prijs vast die de aandelen hebben op een door haar te bepalen dag. Zij kan daarvoor een of drie deskundigen laten berichten over de waarde van de aandelen. Zolang de prijs niet is betaald, wordt die verhoogd met de wettelijke rente; uitkeringen op de aandelen in die periode gelden als gedeeltelijke betaling (artikel 2:92a lid 5 en 2:201a lid 5 BW). De overnemer kan zich bevrijden door de vastgestelde prijs met rente te consigneren (lid 8 van beide artikelen).
Wat is een declaratoire uitspraak?
Bij een beroep van de ondernemingsraad is de verklaring dat de ondernemer bij afweging van de betrokken belangen niet in redelijkheid tot zijn besluit had kunnen komen de kern van de uitspraak. Die verklaring volgt als het beroep gegrond is. Voorzieningen zoals intrekking van het besluit of een uitvoeringsverbod treft de Ondernemingskamer alleen als de OR daarom heeft gevraagd (artikel 26 lid 5 WOR). Een verklaring zonder voorziening legt de ondernemer geen verplichting op. Wel staat dan vast dat het besluit niet in redelijkheid kon worden genomen. Dat kan aanleiding zijn om het besluit te heroverwegen en het overleg met de OR te hervatten.
Wanneer benoemt de Ondernemingskamer een bestuurder?
De Ondernemingskamer kan een of meer bestuurders of commissarissen tijdelijk aanstellen. Dat kan als eindvoorziening, nadat uit het onderzoeksverslag van wanbeleid is gebleken (artikel 2:356 onder c BW). Het kan ook eerder, als onmiddellijke voorziening. Zo’n voorziening treft de Ondernemingskamer op verzoek van de enquêteverzoekers in elke stand van het geding, voor ten hoogste de duur van het geding, als de toestand van de rechtspersoon of het belang van het onderzoek dat vereist (artikel 2:349a lid 2 BW). Is nog geen onderzoek gelast, dan moeten er naar haar voorlopig oordeel gegronde redenen zijn om aan een juist beleid te twijfelen (artikel 2:349a lid 3 BW).
Een tijdelijke bestuurder of commissaris kan de bedrijfsvoering stabiliseren als de verhoudingen zijn vastgelopen of het bestuur niet goed functioneert. De Ondernemingskamer bepaalt hoe lang zo’n voorziening geldt en kan die duur verlengen of verkorten (artikel 2:357 lid 1 BW). Zij kan de tijdelijke bestuurder een beloning ten laste van de rechtspersoon toekennen en hem opdragen haar regelmatig verslag uit te brengen (artikel 2:357 lid 4 en 5 BW). De rechtspersoon kan een voorziening van de Ondernemingskamer niet zelf ongedaan maken; een besluit daartoe is nietig (artikel 2:357 lid 3 BW).
Kan de Ondernemingskamer tijdelijk van de statuten afwijken?
De Ondernemingskamer kan bepalen dat tijdelijk wordt afgeweken van door haar aangegeven bepalingen van de statuten (artikel 2:356 onder d BW). Dat is een voorziening na gebleken wanbeleid. Tijdens de procedure kan zij ook onmiddellijke voorzieningen treffen; de wet geeft daarvoor geen vaste lijst (artikel 2:349a lid 2 BW). Zo kan een vastgelopen besluitvorming weer op gang worden gebracht.
De afwijking is altijd tijdelijk. De Ondernemingskamer bepaalt de geldingsduur, kan die verlengen of verkorten en regelt zo nodig de gevolgen van haar voorziening (artikel 2:357 lid 1 en 2 BW). Zo kan de Ondernemingskamer bijdragen aan herstel van goed bestuur, zonder dat de statuten blijvend worden gewijzigd.
Wanneer beveelt de Ondernemingskamer overdracht van aandelen?
De Ondernemingskamer kan bevelen dat aandelen tijdelijk ten titel van beheer worden overgedragen aan een beheerder (artikel 2:356 onder e BW). Ook dat kan als voorziening na gebleken wanbeleid, of eerder als onmiddellijke voorziening (artikel 2:349a lid 2 BW). De maatregel kan uitkomst bieden bij een impasse tussen aandeelhouders die de besluitvorming blokkeert.
Als houder ten titel van beheer oefent de beheerder in plaats van de aandeelhouder de rechten uit die aan de aandelen verbonden zijn, zoals het stemrecht in de algemene vergadering. Een neutrale beheerder kan zo een patstelling doorbreken. De Ondernemingskamer kan hem een beloning ten laste van de rechtspersoon toekennen en hem opdragen haar regelmatig verslag uit te brengen (artikel 2:357 lid 4 en 5 BW).
De overdracht is tijdelijk: de Ondernemingskamer bepaalt hoe lang zij geldt (artikel 2:357 lid 1 BW). Wil een aandeelhouder definitief vertrekken, of wil je een medeaandeelhouder definitief laten vertrekken, dan is de geschillenregeling de aangewezen weg (zie hieronder).
Kan de Ondernemingskamer een vennootschap ontbinden?
Als zwaarste voorziening kan de Ondernemingskamer de rechtspersoon ontbinden (artikel 2:356 onder f BW). Die bevoegdheid heeft zij in de enquêteprocedure: nadat uit het onderzoeksverslag van wanbeleid is gebleken en op verzoek van een daartoe bevoegde verzoeker (artikel 2:355 lid 1 BW). De wet koppelt deze voorziening aan gebleken wanbeleid, niet aan financiële problemen of een onwerkbare verhouding tussen aandeelhouders als zodanig.
De Ondernemingskamer spreekt de ontbinding niet uit als het belang van de leden of aandeelhouders, van de werknemers of het openbaar belang zich daartegen verzet (artikel 2:357 lid 7 BW). Zij regelt zo nodig de gevolgen van haar voorziening (artikel 2:357 lid 2 BW).
Na de ontbinding wordt het vermogen van de rechtspersoon vereffend door een of meer vereffenaars die de rechter benoemt (artikel 2:23 lid 1 BW). De rechtspersoon blijft voortbestaan voor zover dat voor de vereffening nodig is (artikel 2:19 lid 5 BW).
Wat doet de Ondernemingskamer in de geschillenregeling?
Sinds 1 januari 2025 behandelt de Ondernemingskamer in eerste aanleg ook de wettelijke geschillenregeling (Stb. 2024, 174 en 175). Die geldt voor de bv en de nv, tenzij hun aandelen of certificaten zijn toegelaten tot een gereglementeerde markt of een multilaterale handelsfaciliteit (artikel 2:336 BW). Het is een verzoekschriftprocedure.
- Uitstoting: aandeelhouders die alleen of samen ten minste een derde van het geplaatste kapitaal verschaffen, kunnen vragen een aandeelhouder te bevelen zijn aandelen over te dragen. Dat kan als die aandeelhouder door zijn gedragingen het belang van de vennootschap zo schaadt of heeft geschaad dat het voortduren van zijn aandeelhouderschap in redelijkheid niet kan worden geduld (artikel 2:336a lid 1 BW).
- Uittreding: een aandeelhouder die door gedragingen van medeaandeelhouders zo in zijn rechten of belangen is geschaad dat het voortduren van zijn aandeelhouderschap in redelijkheid niet meer van hem kan worden gevergd, kan vragen dat die medeaandeelhouders zijn aandelen overnemen. In bepaalde gevallen kan ook de vennootschap worden bevolen de aandelen over te nemen (artikel 2:343 lid 1 BW).
De Ondernemingskamer stelt de prijs vast, in de regel na een bericht van deskundigen (artikel 2:339 en 2:340 BW). De statuten of een overeenkomst kunnen bepalen dat zulke geschillen aan arbitrage worden onderworpen (artikel 2:337 lid 2 BW).
Wat is de jaarrekeningprocedure?
Iedere belanghebbende kan de Ondernemingskamer vragen een rechtspersoon te bevelen haar jaarrekening, bestuursverslag of overige gegevens in te richten volgens aanwijzingen van de Ondernemingskamer (artikel 2:447 en 2:448 BW). De grond is dat de stukken niet voldoen aan de wettelijke voorschriften; het verzoek vermeldt in welk opzicht ze herziening behoeven. Ook de advocaat-generaal kan in het openbaar belang een verzoek doen, en de AFM bij effectenuitgevende instellingen in de zin van de Wet toezicht financiële verslaggeving.
Het verzoek moet in de regel binnen twee maanden na de vaststelling van de jaarrekening worden ingediend. Voor effectenuitgevende instellingen geldt negen maanden, en voor gebreken die niet uit de stukken blijken gelden bijzondere termijnen (artikel 2:449 BW). De zaak wordt met gesloten deuren behandeld; de uitspraak is openbaar (artikel 2:450 lid 1 BW). Wijst de Ondernemingskamer het verzoek toe, dan geeft zij nauwkeurige aanwijzingen. Zij kan ook het besluit tot vaststelling van de jaarrekening vernietigen (artikel 2:451 lid 1 en 4 BW).
Veelgestelde vragen over de bevoegdheden van de Ondernemingskamer
Wat is de Ondernemingskamer?
De Ondernemingskamer is een gespecialiseerde kamer van het gerechtshof Amsterdam. De wet wijst haar aan voor onder meer de enquêteprocedure (artikel 2:345 BW), de geschillenregeling (artikel 2:336a en 2:343 BW), de uitkoopprocedure (artikel 2:92a en 2:201a BW), de jaarrekeningprocedure (artikel 2:447 BW) en het beroep van de ondernemingsraad (artikel 26 WOR).
Wie kan een enquête bij de Ondernemingskamer aanvragen?
Onder meer aandeelhouders die de drempel van artikel 2:346 lid 1 BW halen, de rechtspersoon zelf, een vereniging van werknemers onder de voorwaarden van artikel 2:347 BW, de advocaat-generaal om redenen van openbaar belang en degenen aan wie de statuten of een overeenkomst die bevoegdheid geven. Aandeelhouders moeten eerst schriftelijk bezwaar maken bij het bestuur en de raad van commissarissen (artikel 2:349 lid 1 BW).
Kan de ondernemingsraad naar de Ondernemingskamer?
Ja. Wijkt de ondernemer af van het advies van de OR over een adviesplichtig besluit, dan kan de OR binnen een maand nadat hij van het besluit in kennis is gesteld beroep instellen bij de Ondernemingskamer (artikel 26 lid 1 en 2 WOR). Een enquête kan de OR alleen aanvragen als de statuten of een overeenkomst hem die bevoegdheid geven (artikel 2:346 lid 1 onder f BW).
Hoe snel kan de Ondernemingskamer ingrijpen?
De Ondernemingskamer behandelt een enquêteverzoek met de meeste spoed (artikel 2:349a lid 1 BW). Op verzoek van de verzoekers kan zij in elke stand van het geding een onmiddellijke voorziening treffen, zoals een tijdelijke bestuurder, voor ten hoogste de duur van het geding (artikel 2:349a lid 2 BW). Is nog geen onderzoek gelast, dan moeten er naar haar voorlopig oordeel gegronde redenen zijn om aan een juist beleid te twijfelen (artikel 2:349a lid 3 BW).
Kun je in hoger beroep tegen een beslissing van de Ondernemingskamer?
Nee, een gewoon hoger beroep is er niet. In de uitkoopprocedure en bij een beroep van de ondernemingsraad staat alleen beroep in cassatie bij de Hoge Raad open (artikel 2:92a lid 2 en 2:201a lid 2 BW; artikel 26 lid 9 WOR). Ook tegen beschikkingen in de enquêteprocedure staat cassatie open; de rechtspersoon kan dat instellen, ook als hij bij de Ondernemingskamer niet is verschenen (artikel 2:359 lid 1 BW). Hetzelfde geldt in de jaarrekeningprocedure (artikel 2:453 lid 2 BW). In de geschillenregeling, sinds 1 januari 2025 een verzoekschriftprocedure, geldt de algemene regel: wie in de procedure is verschenen, kan binnen drie maanden beroep in cassatie instellen (artikel 426 lid 1 Rv). Dat geldt niet waar de wet een hogere voorziening uitsluit, zoals tegen de benoeming van deskundigen en tegen de prijsvaststelling op gezamenlijk verzoek (artikel 2:339 lid 1 en 2:343c lid 5 BW).
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 2: artikel 2:19, 2:23, 2:92a, 2:201a, 2:336, 2:336a, 2:337, 2:339, 2:340, 2:343, 2:345, 2:346, 2:347, 2:349, 2:349a, 2:350, 2:354, 2:355, 2:356, 2:357, 2:359, 2:359c, 2:447, 2:448, 2:449, 2:450 en 2:451
- Wet op de ondernemingsraden: artikel 25 en 26
- Wet aanpassing geschillenregeling en verduidelijking ontvankelijkheidseisen enquêteprocedure: Stb. 2024, 174; inwerkingtreding 1 januari 2025: Stb. 2024, 175
Wanneer schakel je een advocaat ondernemingsrecht in?
MAAK Advocaten behartigt graag je belangen en onze advocaten hebben de kennis en ervaring die je zoekt. Door cliënten worden we aanbevolen vanwege onze daadkrachtige, to-the-point en praktische oplossingen. Voor al je vragen rondom de bevoegdheden van de Ondernemingskamer staan we je dan ook graag bij met advies en juridische ondersteuning. Onze ervaren advocaat commercial law, Remko Roosjen, sta je graag als eerste te woord en hij bespreekt met je de zaak en de uitdagingen die voorliggen.
