Wil je als Nederlandse ondernemer zakendoen in Duitsland, dan kies je eerst een structuur: vanuit Nederland leveren, een filiaal (Zweigniederlassung) of een Duitse GmbH. Een GmbH heeft een stamkapitaal van minimaal € 25.000 en bestaat pas na inschrijving in het Duitse Handelsregister (§ 5 Abs. 1 en § 11 Abs. 1 GmbHG). Daarnaast bepaal je welk recht je contracten en algemene voorwaarden beheerst.
Duits-Nederlandse rechtsbetrekkingen
Duitsland is voor veel Nederlandse bedrijven een belangrijke afzetmarkt, vooral voor toeleveranciers aan de machinebouw, de elektrotechniek en de automotive. Ontwikkelingen als de Energiewende (de overgang naar duurzame en hernieuwbare energie) en Industrie 4.0 bieden kansen voor Nederlandse (mkb-)bedrijven. Er zijn ook do’s en don’ts. De Duitse industrie verwacht van toeleveranciers betrouwbaarheid, voorspelbaarheid, flexibiliteit en efficiëntie. Daar scoren Nederlandse industriebedrijven in de regel goed op.
Hoe richt je een Nederlandse onderneming op in Duitsland?
Je hebt in grote lijnen drie mogelijkheden:
- Vanuit Nederland leveren. Je sluit contracten met Duitse klanten vanuit je Nederlandse onderneming, zonder vaste vestiging in Duitsland. Dat is vaak de eerste stap.
- Een filiaal (Zweigniederlassung). Je Nederlandse onderneming opent een vestiging in Duitsland. Aanmeldingen en inschrijvingen voor dat filiaal lopen via het registergerecht van de plaats waar het filiaal is gevestigd (§ 13d Abs. 1 HGB). Het filiaal is geen aparte rechtspersoon.
- Een Duitse dochtervennootschap (GmbH). Je richt een GmbH op, vaak met je Nederlandse bv als aandeelhouder. Wie vóór de inschrijving al namens de GmbH handelt, is in de regel persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk (§ 11 Abs. 2 GmbHG).
Veel Nederlandse (mkb-)bedrijven richten zich eerst op Noordrijn-Westfalen, dicht bij de grens. In de elektrotechniek en machinebouw zijn ook de zuidelijke deelstaten Baden-Württemberg en Beieren belangrijk. Afstand blijft een factor, zeker voor kleinere toeleveranciers.
Duitse industriebedrijven besteden werk ook uit aan buitenlandse toeleveranciers. Dat biedt kansen, mits je contracten en aansprakelijkheid goed geregeld zijn.
Hoe richt je een Duitse GmbH op?
Een GmbH (Gesellschaft mit beschränkter Haftung) is de Duitse tegenhanger van de bv. Op hoofdlijnen gaat de oprichting zo:
- De statuten (Gesellschaftsvertrag) worden bij de notaris vastgelegd en door alle aandeelhouders ondertekend (§ 2 Abs. 1 GmbHG). De notariële akte kan ook via videocommunicatie tot stand komen (§ 2 Abs. 3 GmbHG). Bij hoogstens drie aandeelhouders en één Geschäftsführer kan een vereenvoudigde oprichting met een wettelijk modelprotocol (Musterprotokoll), zonder afwijkende bepalingen (§ 2 Abs. 1a GmbHG).
- Het stamkapitaal is minimaal € 25.000 (§ 5 Abs. 1 GmbHG). Vóór de aanmelding moet op elk aandeel waarvoor geen inbreng in natura is afgesproken ten minste een kwart van het nominale bedrag zijn gestort. De gestorte geldbedragen moeten samen met het nominale bedrag van de aandelen waarop in natura wordt ingebracht ten minste de helft van het minimumkapitaal (€ 12.500) bereiken, en een inbreng in natura moet vóór de aanmelding volledig zijn geleverd (§ 7 Abs. 2 en 3 GmbHG).
- De GmbH wordt aangemeld voor inschrijving in het Handelsregister van het gerecht van haar statutaire zetel (§ 7 Abs. 1 GmbHG). Vóór de inschrijving bestaat de GmbH als zodanig niet (§ 11 Abs. 1 GmbHG).
- Wil je met minder kapitaal beginnen, dan kan een Unternehmergesellschaft (haftungsbeschränkt). Het kapitaal moet dan volledig zijn gestort vóór de aanmelding, inbreng in natura is uitgesloten en een kwart van de jaarwinst (na aftrek van verlies uit het vorige jaar) gaat naar een wettelijke reserve (§ 5a GmbHG).
De GmbH wordt vertegenwoordigd door haar Geschäftsführer (§ 35 Abs. 1 GmbHG). Een Geschäftsführer moet de zorgvuldigheid van een ordentelijk koopman in acht nemen; wie zijn plichten schendt, is tegenover de GmbH hoofdelijk aansprakelijk voor de schade (§ 43 Abs. 1 en 2 GmbHG). Dit is een overzicht op hoofdlijnen van het Duitse recht; voor de oprichting zelf heb je een Duitse notaris nodig en is Duits juridisch en fiscaal advies verstandig. Lees ook over Bestuurdersaansprakelijkheid naar Nederlands recht.
Naast de juridische structuur telt de praktijk. Toeleveranciers komen in Duitsland nog vaak uit de eigen regio. Wie de Duitse taal beheerst en de Duitse (bedrijfs)cultuur kent, heeft een voorsprong in contacten met Duitse handelspartners. Overheden, brancheverenigingen en clusters van bedrijven kunnen helpen bij de eerste stappen.
Welk recht geldt voor je contracten met Duitse klanten?
Verkoop je roerende zaken aan een Duits bedrijf, dan geldt in de regel het Weens Koopverdrag (CISG). Het verdrag is van toepassing op koopovereenkomsten tussen partijen die in verschillende verdragsstaten zijn gevestigd (artikel 1 lid 1 onder a CISG), mits dat bij het sluiten van de overeenkomst voor partijen kenbaar was (artikel 1 lid 2 CISG). Nederland en Duitsland zijn allebei verdragsstaat (UNCITRAL-statusoverzicht). Partijen kunnen het verdrag uitsluiten of ervan afwijken (artikel 6 CISG); kies je alleen “Nederlands recht”, dan blijft het CISG als onderdeel daarvan in de regel van toepassing. Het verdrag geldt niet voor koop voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik, tenzij de verkoper dat gebruik niet kende en niet had behoren te kennen (artikel 2 onder a CISG), en regelt onder meer de geldigheid van bedingen niet (artikel 4 CISG). Welk nationaal recht daarvoor geldt, hangt af van de rechtskeuze en het internationaal privaatrecht.
Ook voor algemene voorwaarden maakt dit uit. De Nederlandse regels over algemene voorwaarden (afdeling 6.5.3 BW, met de zwarte en grijze lijst) gelden niet tussen bedrijven die niet allebei in Nederland gevestigd zijn, ongeacht welk recht de overeenkomst beheerst (artikel 6:247 lid 2 BW). Bepalend is de hoofdvestiging, of de vestiging die de prestatie volgens de overeenkomst moet verrichten (artikel 6:247 lid 3 BW). Is Nederlands recht van toepassing, dan kan een beding wel opzij worden gezet als het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW), of nietig of vernietigbaar zijn wegens strijd met de goede zeden, de openbare orde of een dwingende wetsbepaling (artikel 3:40 BW). Is Duits recht van toepassing, dan gelden tussen ondernemers de strenge eisen voor het van toepassing worden van algemene voorwaarden uit § 305 Abs. 2 en 3 BGB niet (§ 310 Abs. 1 BGB), maar toetst de rechter de inhoud wel aan § 307 BGB: een beding dat de wederpartij in strijd met de goede trouw onredelijk benadeelt, is ongeldig. Leg daarom vooraf vast welke voorwaarden en welk recht gelden.
Veelgestelde vragen over zakendoen in Duitsland
Hoe richt je een GmbH op in Duitsland?
De aandeelhouders leggen de statuten vast bij een Duitse notaris, eventueel via videocommunicatie (§ 2 GmbHG). Daarna storten zij ten minste het wettelijk vereiste deel van het kapitaal en wordt de GmbH aangemeld voor inschrijving in het Handelsregister (§ 7 GmbHG). Pas na inschrijving bestaat de GmbH (§ 11 Abs. 1 GmbHG).
Hoeveel startkapitaal heb je nodig voor een GmbH?
Het stamkapitaal is minimaal € 25.000 (§ 5 Abs. 1 GmbHG). Bij een oprichting in geld moet vóór de aanmelding op elk aandeel ten minste een kwart zijn gestort en in totaal ten minste € 12.500, de helft van het minimumkapitaal (§ 7 Abs. 2 GmbHG). Met minder kapitaal kan een UG (haftungsbeschränkt), waarvan het kapitaal wel volledig gestort moet zijn (§ 5a GmbHG).
Kun je zakendoen in Duitsland zonder Duitse vestiging?
Ja. Je kunt vanuit je Nederlandse onderneming aan Duitse klanten verkopen. Bij de koop van roerende zaken tussen bedrijven geldt dan in de regel het Weens Koopverdrag, tenzij je dat uitsluit (artikel 1 lid 1 onder a en artikel 6 CISG). Of je in Duitsland fiscale of andere registratieplichten krijgt, hangt af van je activiteiten; laat dat apart toetsen.
Gelden je Nederlandse algemene voorwaarden tegenover een Duitse klant?
Dat hangt af van de afspraken en het toepasselijke recht. De Nederlandse regels over algemene voorwaarden gelden niet tussen bedrijven die niet allebei in Nederland gevestigd zijn (artikel 6:247 lid 2 BW). Onder Duits recht toetst de rechter algemene voorwaarden tussen ondernemers wel inhoudelijk (§ 307 en § 310 Abs. 1 BGB).
Wat is het verschil tussen een GmbH en een UG (haftungsbeschränkt)?
Een UG is een GmbH met een stamkapitaal onder € 25.000. Zij moet de toevoeging “UG (haftungsbeschränkt)” in de naam voeren, het kapitaal volledig storten vóór de aanmelding, mag geen inbreng in natura doen en moet een kwart van de jaarwinst (na verrekening van verlies uit het vorige jaar) in een wettelijke reserve storten, zolang het stamkapitaal niet tot ten minste € 25.000 is verhoogd (§ 5a Abs. 1, 2, 3 en 5 GmbHG).
Primaire bronnen
- Gesetz betreffend die Gesellschaften mit beschränkter Haftung (GmbHG): § 2, § 5, § 5a, § 7, § 11, § 35, § 43 (gesetze-im-internet.de)
- Handelsgesetzbuch (HGB): § 13d; Bürgerliches Gesetzbuch (BGB): § 305, § 307, § 310
- Weens Koopverdrag (CISG), artikel 1, 2, 4 en 6; UNCITRAL-statusoverzicht CISG (Duitsland in werking 1 januari 1991, Nederland 1 januari 1992)
- Burgerlijk Wetboek: artikel 3:40, 6:247 en 6:248
Wat doet onze German Desk voor je?
MAAK Advocaten is een advocatenkantoor in Amsterdam met een German Desk. Het kantoor adviseert en procedeert over internationale contracten en aansprakelijkheidsrecht, met veel zaken uit de maakindustrie. Door haar Duitstalige advocaten heeft MAAK bijzondere aandacht voor de Duits-Nederlandse markt. Namens cliënten stellen de advocaten overeenkomsten op en voeren ze onderhandelingen en procedures. MAAK beschikt daarnaast over een netwerk van adviseurs in Duitsland en ondersteunt bedrijven bij de toegang tot de Duitse markt.
MAAK vertegenwoordigt en adviseert, onder andere – (technologische) bedrijven in de industrie, producenten, importeurs, distributeurs, dienstverleners en overheden. Wil je meer weten over zakendoen in Duitsland, neem dan contact op.
Voor meer informatie of een vrijblijvend gesprek zijn de Duitstalige advocaten van MAAK bereikbaar via of telefonisch onder +31 20 210 31 38.
