Etikettering levensmiddelen: wie draagt het etiket?

Gepubliceerd

Blog delen

WhatsAppLinkedIn

Voor de etikettering van levensmiddelen is het bedrijf verantwoordelijk onder wiens naam of handelsnaam het product in de handel komt (de exploitant), of de invoerder als dat bedrijf niet in de Unie is gevestigd (artikel 8 lid 1 Verordening (EU) nr. 1169/2011, verstrekking van voedselinformatie aan consumenten). Bij MAAK Advocaten N.V. in Amsterdam leggen wij uit wat dat voor je eigen merk of invoer betekent.

In het kort

  • Staat jouw naam op het product, dan ben jij verantwoordelijk voor het etiket; zit je buiten de Unie, dan de invoerder (artikel 8 lid 1 Verordening 1169/2011).
  • Wie voor het etiket instaat, volgt uit je rol in de keten (artikel 8); wie de kosten van een fout draagt, regel je in je contracten.
  • Allergenen uit bijlage II staan bij voorverpakte levensmiddelen in de ingrediëntenlijst met onderscheidende typografie (artikel 21 lid 1); de NVWA houdt toezicht (maatregelen: artikel 32 en 32a Warenwet).
  • Laat een advocaat product law meekijken voordat je een eigenmerkproduct introduceert, een vrijwaring accepteert of de NVWA antwoordt.

Over terugroepen lees je meer bij voedselveiligheid en terugroepen; het overzicht staat bij sectorspecifieke productregels en product compliance.

Wie is verantwoordelijk voor het etiket van een levensmiddel?

De exploitant onder wiens naam of handelsnaam het levensmiddel in de handel komt, of de invoerder als die exploitant niet in de Unie is gevestigd (artikel 8 lid 1 Verordening 1169/2011). Die staat in voor de aanwezigheid en de nauwkeurigheid van de voedselinformatie (lid 2).

De invoerder is alleen verantwoordelijk als de exploitant onder wiens naam het product op de markt komt niet in de Unie is gevestigd. Naam of handelsnaam en adres van die exploitant horen op het etiket (artikel 9 lid 1 onder h). Meer over invoer staat bij een product op de Europese markt brengen.

SituatieWie is verantwoordelijkArtikel
Je verkoopt onder je eigen naam of handelsnaam, ook als een ander het product maaktjij, als de exploitant onder wiens naam het in de handel komtartikel 8 lid 1
Het product komt onder de naam van een exploitant buiten de Unie op de marktde invoerder die het in de Unie invoertartikel 8 lid 1
Je staat niet in voor de voedselinformatie en levert het levensmiddel doorje levert geen levensmiddel waarvan je op grond van je professionele informatie weet of veronderstelt dat het niet voldoetartikel 8 lid 3
Je wijzigt de informatiejij, voor je eigen wijzigingartikel 8 lid 4

Veel bedrijven hebben niet door dat ze zelf het etiket dragen. Staat jouw naam of handelsnaam op het product, dan ben jij de verantwoordelijke voor de informatie op het etiket, ook als een ander het product maakt. Mijn advies: zorg vóór de eerste order dat je de samenstelling en het etiket van je producent zelf kunt controleren en dat het contract regelt dat hij je meteen laat weten als iets verandert. Dat is een middag werk.

Let op: Je gaat een eigenmerkproduct van een producent buiten de Unie op de markt brengen, of een retailer vraagt je te bevestigen dat het etiket klopt. Staat jouw naam op het product, dan sta je in voor de juistheid van de voedselinformatie (artikel 8 lid 2 Verordening 1169/2011). Bespreek de rolverdeling en het contract met een advocaat product law in Nederland voordat je de eerste order aanneemt of het etiket bevestigt.

Wil je weten wie in jouw keten het etiket voert? Leg je situatie voor via advocaat product law.

Wat moet er verplicht op het etiket van een levensmiddel staan?

Artikel 9 lid 1 Verordening 1169/2011 noemt twaalf verplichte vermeldingen, waaronder de benaming, de ingrediëntenlijst, de allergenen, de datum van minimale houdbaarheid of de uiterste consumptiedatum en naam en adres van de exploitant. De verordening is van toepassing sinds 13 december 2014; voor de voedingswaardevermelding sinds 13 december 2016 (artikel 55).

De vermeldingen moeten duidelijk zichtbaar en goed leesbaar zijn, met een x-hoogte van minstens 1,2 millimeter, en minstens 0,9 millimeter bij een verpakking met een grootste oppervlak onder 80 cm² (artikel 13 lid 1 tot en met 3). De verordening geldt ook voor begeleidend materiaal en elk ander middel (artikel 2 lid 2 onder a); het verbod op misleidende informatie geldt ook voor reclame en presentatie (artikel 7 lid 4), en voor verkoop op afstand staat artikel 14.

Lever je voorverpakte levensmiddelen die voor de eindverbruiker bestemd zijn aan een andere exploitant, dan staan de verplichte vermeldingen op de voorverpakking, het daaraan gehechte etiket of op handelsdocumenten, als kan worden gegarandeerd dat die het product vergezellen of tegelijk met of vóór de levering worden verzonden; die van artikel 9 lid 1 onder a, f, g en h staan ook op de buitenverpakking (artikel 8 lid 7 onder a; voor voorverpakte levensmiddelen voor grote cateraars geldt onder b). Levensmiddelen die niet voor de eindverbruiker of voor grote cateraars bestemd zijn, vragen dat je de afnemer voldoende informatie geeft om zijn eigen plichten na te komen (artikel 8 lid 8). In Nederland moet een levensmiddel volgens het Warenwetbesluit informatie levensmiddelen (versie 1 januari 2024) bovendien in beginsel vergezeld gaan van een vermelding waarmee de partij is te identificeren, tenzij een uitzondering van artikel 5 geldt, bijvoorbeeld een datum van minimale houdbaarheid met dag en maand (artikel 4 en 5).

Voldoet je etiket in Nederland als het elders in Europa goed is?

Niet vanzelf. De verordening vraagt een taal die gemakkelijk te begrijpen is voor de consumenten van de lidstaat (artikel 15 lid 1), en volgens artikel 3 Warenwetbesluit informatie levensmiddelen, zoals dat besluit luidde op 1 januari 2024, eist Nederland in ieder geval de Nederlandse taal.

Dat is een nationale keuze op grond van artikel 15 lid 2; de EU zelf eist geen Nederlands. Andere talen mogen erbij (lid 3).

Ook de inhoud telt: het CBb liet een boete voor misleidende voedselinformatie (artikel 7 lid 1 onder a Verordening 1169/2011) in stand voor een melkproduct dat in meerdere Europese landen werd verkocht. Dat dezelfde etikettering elders geen problemen gaf, hielp niet: Nederland heeft een eigen handhavingsbevoegdheid (CBb 14 november 2023, ECLI:NL:CBB:2023:629, r.o. 6).

Hoe vermeld je allergenen op het etiket?

Een stof uit bijlage II die is gebruikt en nog in het eindproduct zit, ook in veranderde vorm, moet worden vermeld (artikel 9 lid 1 onder c). Bij voorverpakte producten staat die in de ingrediëntenlijst, typografisch duidelijk onderscheiden (artikel 21 lid 1). Dat hoeft niet als de benaming van het levensmiddel duidelijk naar de stof of het product verwijst.

Is er geen ingrediëntenlijst, dan komt het woord “bevat” voor de naam. Bijlage II heeft veertien punten, van glutenbevattende granen tot lupine en weekdieren; de Commissie kan de lijst wijzigen (artikel 21 lid 2).

Bij niet-voorverpakte levensmiddelen zijn de allergenen wel verplicht (artikel 44 lid 1). In Nederland vermeld je op de plaats van verkoop duidelijk waar de allergeneninformatie beschikbaar is; onder voorwaarden mag je die informatie ook mondeling geven (artikel 2 en 3 Warenwetregeling allergeneninformatie niet-voorverpakte levensmiddelen).

Een vermelding als “kan sporen bevatten” staat niet in de lijst van artikel 9 lid 1. Informatie over mogelijke onbedoelde aanwezigheid van allergenen valt onder de vrijwillige informatie van artikel 36 (lid 3 onder a), die niet misleidend, dubbelzinnig of verwarrend mag zijn (lid 2).

Meestal komt het bericht van een afnemer of supermarkt: “op deze partij staat het verkeerde etiket” of “er mist een allergeen”. Dan telt dat je rustig en snel handelt. De eerste stap is niet juridisch maar praktisch: leg vast welke partijen het betreft, aan wie ze zijn geleverd en wat er precies op het etiket staat naast de receptuur. Dat kost een middag en daarna weet iedereen waar hij het over heeft. Daarna kijk je wie op het etiket staat en wie dus verantwoordelijk is.

Let op: Een afnemer meldt dat op een geleverde partij een allergeen ontbreekt. Een stof uit bijlage II die is gebruikt en nog in het eindproduct zit, moet worden vermeld (artikel 9 lid 1 onder c Verordening 1169/2011), en wat je nu antwoordt kan later meetellen richting afnemer en NVWA. Laat een advocaat product law in Nederland meekijken voordat je antwoordt of partijen terugneemt.

Wat leg je vast met je producent en je afnemer?

De wettelijke norm blijft bij de verantwoordelijke exploitant (artikel 8 lid 2); kosten en verhaal verdeel je in het contract. Regel daarom vooraf wie het etiket opmaakt en controleert; elke exploitant moet in zijn eigen bedrijf voor naleving zorgen en dat controleren (artikel 8 lid 5).

In de praktijk vraagt een retailer om de productspecificatie en een etiketcontrole. Dat leidt tot de vraag wie op het etiket staat (artikel 8 lid 1), wie de gegevens levert en wie de gevolgen van een fout draagt. Wie informatie wijzigt, is verantwoordelijk voor zijn wijziging (artikel 8 lid 4).

Leg in je contract met je producent en je afnemer vast wie de samenstelling aanlevert, wie het etiket opmaakt en controleert, hoe snel je elkaar informeert bij een wijziging in de samenstelling en wie de kosten van een afgekeurde partij draagt. Mijn advies: laat de verdeling aansluiten bij wie de informatie bepaalt of wijzigt. Alle kosten bij je leverancier leggen lukt zelden en kost je de relatie met een leverancier die je nodig hebt.

Wat doe je als de NVWA om je etiket vraagt?

De NVWA houdt toezicht. Vraagt zij om je etiket of onderbouwing, lees dan eerst rustig wat precies wordt gevraagd, over welk product en binnen welke termijn.

De verordening bevat zelf geen sancties; lidstaten mogen bestuurlijke sancties vaststellen voor niet-naleving (HvJ 4 oktober 2024, C-438/23, beslissing punt 2). In Nederland verbiedt artikel 2 lid 6 Warenwetbesluit informatie levensmiddelen te handelen in strijd met onder meer artikel 7, 8 lid 2 tot en met 8, 9, 13, 15 lid 1 en 21 lid 1 van de verordening. Handhaving kan met een last onder bestuursdwang (artikel 32 Warenwet) of een bestuurlijke boete (artikel 32a lid 1).

Tegen een last of boete onder de Warenwet staat bezwaar open; de termijn is zes weken (artikel 7:1 en 6:7 Awb). Daarna volgt beroep bij de rechtbank Rotterdam en hoger beroep bij het CBb (artikel 7 en 11 bijlage 2 Awb). Lees ook over handhaving door de NVWA en de NVWA-inspectie.

Ik reageer namens het bedrijf met de stukken die er zijn: het etiket, de specificatie van je leverancier, de leveringsdata en de afspraken met je afnemer. Ik zeg erbij wat we nog uitzoeken. Een late of onvolledige reactie kost vaak meer dan een eerlijke reactie met een planning. Komt er een boete of een last, dan bereiden we samen de zienswijze voor en, als dat nodig is, het bezwaar en het beroep.

Let op: De NVWA vraagt om je etiket of onderbouwing, of je afnemer wil een vrijwaring op de juistheid van het etiket. Wat je overlegt kan later meetellen als de NVWA een maatregel overweegt (artikel 32 en 32a Warenwet), en tegen een besluit loopt een bezwaartermijn van zes weken (artikel 6:7 Awb). Laat een gespecialiseerde advocaat product law in Nederland meekijken voordat je reageert of een vrijwaring tekent.

Wanneer schakel je een advocaat in?

Je schakelt een advocaat in zodra het gaat om risico, contract of toezichthouder.

Etiketten opstellen, receptuur en allergenen nalopen, lettergrootte en taal controleren: dat doe je met je kwaliteitsafdeling of een voedseladviseur. Een advocaat heb je nodig op het moment dat het over risico, contract of de toezichthouder gaat, bijvoorbeeld als je afnemer een garantie of vrijwaring vraagt, als de NVWA vragen stelt of een maatregel aankondigt, of als een etiketfout tussen jou en je leverancier ligt en je niet weet wie de schade draagt. Wacht daar niet mee tot er een brief ligt. Mijn advies: laat eerst de feiten en het etiket intern nalopen en schakel een advocaat in zodra het om een garantie, een contract of de toezichthouder gaat.

SituatieWat er op het spel staatWaarom een advocaatWat wij in de eerste dagen doen
Retailer vraagt bevestiging van het etiketwie verantwoordelijk is voor de juistheid (artikel 8 lid 1 en 2)wat je tegenover de afnemer bevestigt is een juridische keuze; de technische controle doe je met je kwaliteitsafdelingvaststellen wie het etiket voert en wat je kunt bevestigen
Eigen merk met een producent buiten de Unie, of invoerjij als merkhouder, of de invoerder als het product onder de naam van een exploitant buiten de Unie komt (artikel 8 lid 1)de wettelijke rol staat vast (artikel 8 lid 1); verhaal en kosten regel je in het contractcontract met producent beoordelen, rolverdeling bepalen
Etiketfout of allergeenklacht bij een geleverde partijhandhaving door de NVWA (artikel 32 en 32a Warenwet); terugroepen staat in het artikel daaroverwat je afnemer en NVWA vertelt, kan later meetellenfeiten ordenen, contact met NVWA en afnemer, keuze over voorraad
NVWA vraagt om etiket of onderbouwingtoezicht door de NVWA; tegen een besluit daarna bezwaar binnen zes weken (artikel 6:7 Awb)wat je overlegt kan later meetellen; bezwaar en beroep hebben termijnenverzoek lezen, stukken ordenen, reactie voorbereiden
Afnemer legt een garantie of vrijwaring op het etiketcontractuele aansprakelijkheid voor de juistheidde formulering bepaalt wat je kunt verhalen op je producentafspraken met afnemer en producent op elkaar laten aansluiten

Praktijkvoorbeeld: eigen merk, producent buiten de Unie

Een hypothetisch voorbeeld: een Nederlands merk laat gevulde koekjes maken door een producent buiten de Unie en verkoopt ze onder eigen naam aan een supermarktketen. De retailer vraagt vóór de eerste order te bevestigen dat het etiket klopt, maar de hazelnoten in de vulling staan in gewone letters in de ingrediëntenlijst.

Omdat de naam van het merk op het product staat, is de merkhouder de verantwoordelijke exploitant (artikel 8 lid 1 Verordening 1169/2011). De hazelnoten moeten typografisch worden benadrukt (artikel 21 lid 1), want de benaming gevulde koekjes verwijst er niet duidelijk naar. Een fictief voorbeeld, geen zaak uit onze praktijk.

Hoe werkt MAAK Advocaten bij etikettering van levensmiddelen?

Wij treden op voor producenten en importeurs onder eigen merk en voor afnemers die de verantwoordelijkheid doorleggen: rolanalyse, contracten, contact met de NVWA, zienswijze, bezwaar en beroep. Etiketontwerp, receptuur- en allergenenanalyse en voedingsadvies vallen buiten onze dienstverlening.

Veelgestelde vragen over etikettering van levensmiddelen

Wie is verantwoordelijk voor het etiket als ik onder eigen merk verkoop?

Verantwoordelijk is de exploitant onder wiens naam of handelsnaam het levensmiddel in de handel komt (artikel 8 lid 1 Verordening 1169/2011). Staat jouw naam of handelsnaam op het product, dan ben jij dat, ook als een ander het product maakt. Is die exploitant niet in de Unie gevestigd, dan is de invoerder verantwoordelijk.

Moet een etiket in Nederland in het Nederlands zijn?

Ja, in ieder geval de Nederlandse taal volgens artikel 3 Warenwetbesluit informatie levensmiddelen, zoals dat besluit luidde op 1 januari 2024. De verordening vraagt zelf een taal die gemakkelijk te begrijpen is voor de consumenten van de lidstaat (artikel 15 lid 1). Meertalige etiketten zijn toegestaan (artikel 15).

Is “kan sporen bevatten” verplicht?

Nee. De verplichte allergeenvermelding betreft stoffen uit bijlage II die zijn gebruikt en nog in het eindproduct zitten (artikel 9 lid 1 onder c). Informatie over mogelijke onbedoelde aanwezigheid is vrijwillige informatie (artikel 36) en mag niet misleidend, dubbelzinnig of verwarrend zijn.

Sinds wanneer geldt Verordening 1169/2011?

Verordening 1169/2011 is van toepassing sinds 13 december 2014 (artikel 55). Voor de voedingswaardevermelding gold 13 december 2016 (artikel 9 lid 1 onder l) en voor deel B van bijlage VI 1 januari 2014. Een levensmiddel dat vóór 13 december 2014 in de handel was gebracht of geëtiketteerd en niet voldeed, mocht worden verhandeld tot de voorraden op waren (artikel 54 lid 1).

Wanneer schakel je een advocaat in bij etikettering van levensmiddelen?

Je schakelt een advocaat in zodra het gaat om risico, contract of toezichthouder, bijvoorbeeld bij een garantie of vrijwaring op het etiket of een vraag van de NVWA. Laat een gespecialiseerde advocaat product law in Nederland meekijken. Bij MAAK Advocaten in Amsterdam beoordelen wij de rolverdeling, het contract en de stukken.

Primaire bronnen

Staat jouw naam op het etiket, of vraagt de NVWA of je afnemer om je etiket? Leg je situatie voor aan ons team via de pagina advocaat product law, het liefst met het etiket, de specificatie van je producent, je contract met producent en afnemer en de vraag van de afnemer of de NVWA. — Martin Krüger

Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten en events
Over welke onderwerpen wil je updates ontvangen?
Wie ben je?
In welke branche of sector ben je actief? (optioneel)

Waar ben je naar op zoek?