Een aannemer mag het werk meestal niet opschorten of stilleggen alleen omdat materiaalprijzen sterk stijgen. Wie dat zonder grondslag doet, raakt zelf in verzuim en kan aansprakelijk worden voor de vertragingsschade. De juiste route is bijbetaling vragen wegens kostenverhogende omstandigheden (artikel 7:753 BW of § 47 UAV 2012), met tijdige waarschuwing. Laat je brief toetsen voordat je het werk neerlegt.
Deze pagina is bedoeld voor aannemers, onderaannemers en installateurs die door hogere prijzen verlies lijden op een lopend werk, en voor opdrachtgevers die met een dreigende werkstaking te maken krijgen. Je leest wanneer opschorten mag, hoe je bijbetaling vraagt, wat stagnatiekosten zijn en hoe je een geschil snel laat beslechten.
Mag een aannemer het werk opschorten bij prijsstijgingen?
Meestal niet. Opschorten mag als de opdrachtgever zelf niet nakomt, bijvoorbeeld door een termijn niet te betalen, of als je een opeisbare vordering op hem hebt die voldoende samenhangt met je eigen verplichting. Een prijsstijging alleen levert zo’n vordering niet op.
Komt een partij haar verbintenis niet na, dan mag de wederpartij haar eigen tegenprestatie opschorten (artikel 6:262 BW). Daarnaast mag een schuldenaar die een opeisbare vordering op zijn schuldeiser heeft, zijn prestatie opschorten bij voldoende samenhang (artikel 6:52 BW). Een aanspraak op bijbetaling op grond van artikel 7:753 lid 1 BW vraagt in beginsel om instemming van de opdrachtgever of een beslissing van de rechter; tot dan staat de hoogte niet vast (alleen bij onjuiste gegevens van de opdrachtgever mag je de prijs zelf aanpassen, lid 2). Dat maakt een beroep op opschorting wegens zo’n aanspraak onzeker, want artikel 6:52 BW eist een opeisbare vordering.
Geldt de UAV 2012, dan is de ruimte nog kleiner. De aannemer moet het werk in afwachting van een uitspraak in een geschil op vordering van de directie volgens haar aanwijzingen voortzetten, tenzij de Raad van Arbitrage in spoedgeschil anders beslist (§ 50 lid 1 UAV 2012). Opschorten bij gedeeltelijke of niet behoorlijke nakoming mag bovendien alleen voor zover de tekortkoming dat rechtvaardigt (artikel 6:262 lid 2 BW). Meer over de UAV lees je bij de UAV 2012 in bouwcontracten.
Wat riskeer je als je het werk stillegt?
Leg je het werk stil zonder geldige opschortingsgrond, dan schiet je zelf tekort. Na een ingebrekestelling, of zonder als een fatale termijn verstrijkt, ben je in verzuim en moet je de schade van de opdrachtgever vergoeden, zoals vertragingsschade en de kosten van een vervangende aannemer.
Iedere toerekenbare tekortkoming verplicht tot schadevergoeding (artikel 6:74 BW). Het verzuim treedt in na een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn (artikel 6:82 BW), of zonder ingebrekestelling als een vaste termijn verstrijkt of als de opdrachtgever uit een mededeling van de aannemer moet afleiden dat hij zal tekortschieten (artikel 6:83 onder a en c BW). Een brief waarin je aankondigt het werk stil te leggen tot de prijs is verhoogd, kan dus zelf het verzuim veroorzaken.
De opdrachtgever kan bovendien de overeenkomst altijd geheel of gedeeltelijk opzeggen; hij betaalt dan de prijs voor het hele werk, verminderd met de besparingen van de aannemer (artikel 7:764 BW). In een spoedprocedure kan hij vorderen dat het werk onder dwangsom wordt hervat.
Hoe krijg je bijbetaling bij kostenverhogende omstandigheden?
Waarschuw de opdrachtgever zo spoedig mogelijk schriftelijk en onderbouw de kostenstijging. Zonder akkoord dan kan de rechter of de arbiter de prijs geheel of gedeeltelijk aanpassen, als je bij het bepalen van de prijs geen rekening hoefde te houden met zo’n stijging.
Volgens artikel 7:753 lid 1 BW kan de rechter de prijs aanpassen als na het sluiten van de overeenkomst kostenverhogende omstandigheden ontstaan die de aannemer niet kunnen worden toegerekend. Dat geldt alleen als de aannemer de opdrachtgever zo spoedig mogelijk heeft gewaarschuwd, zodat die het werk nog kan opzeggen of kan voorstellen het te beperken of te vereenvoudigen (lid 3). Wie eerst doorwerkt en pas bij de eindafrekening meldt dat de prijzen zijn gestegen, verspeelt dus zijn aanspraak.
De UAV 2012 werken met een vergelijkbaar systeem. Kostenverhogende omstandigheden zijn omstandigheden waarmee bij het sluiten geen rekening hoefde te worden gehouden, die de aannemer niet kunnen worden toegerekend en die de kosten aanzienlijk verhogen (§ 47 lid 1). De aannemer meldt ze zo spoedig mogelijk schriftelijk; de opdrachtgever overlegt dan op korte termijn over de vraag of en in hoeverre de verhoging naar redelijkheid en billijkheid wordt vergoed (lid 3). In plaats van te vergoeden mag de opdrachtgever het werk beperken, vereenvoudigen of beëindigen (lid 4). Staan in het contract eigen regels, zoals een indexeringsclausule, dan gaan die voor (lid 5).
Werk je niet met de UAV en past artikel 7:753 BW niet, dan blijft het algemene beroep op onvoorziene omstandigheden (artikel 6:258 BW). De drempel is hoog. Een voorbeeld buiten de bouw: bij de levering van een generator steeg de prijs van de magneten in juli 2011 met 400 tot 600 procent; de voorzieningenrechter vond dat dit de in de overeenkomst verdisconteerde risicoverdeling te buiten ging, maar paste de prijs in kort geding niet aan (Rb. Zwolle-Lelystad 10 september 2012, ECLI:NL:RBZLY:2012:2180, r.o. 6.7). Meer hierover lees je bij onvoorziene omstandigheden.
Wat zijn stagnatiekosten en wie betaalt ze?
Stagnatiekosten zijn de extra kosten van een stilstaand of vertraagd werk. Wie ze betaalt, hangt af van de oorzaak. Ligt die bij de opdrachtgever, dan kun je ze in beginsel op hem verhalen; leg je zelf het werk stil, dan draag je ze meestal zelf.
Komt de vertraging door een tekortkoming van de opdrachtgever, bijvoorbeeld een te late start of te laat aangeleverde tekeningen, dan is dat een grond voor schadevergoeding (artikel 6:74 BW) of voor bijbetaling als kostenverhogende omstandigheid. De UAV 2012 bevatten aparte regels over uitstel van oplevering en over schorsing van het werk op last van de opdrachtgever (§ 8 en § 14). Leg de oorzaak en de gevolgen daarom direct vast, bijvoorbeeld in het dagboek of het verslag van de bouwvergadering, en meld de kosten schriftelijk. Wie het werk zelf stillegt om een hogere prijs af te dwingen, kan de stagnatiekosten van de opdrachtgever juist zelf moeten betalen.
Hoe los je een geschil over prijsstijgingen in de bouw op?
Eerst door overleg op basis van een onderbouwde kostenopstelling. Lukt dat niet, dan beslist bij de UAV 2012 de Raad van Arbitrage voor de Bouw, ook in een spoedprocedure. Zonder arbitragebeding ga je naar de rechter.
Partijen die de UAV 2012 toepassen, doen afstand van de gewone rechter: geschillen worden beslecht door arbitrage volgens het reglement van de Raad van Arbitrage voor de Bouw (§ 49 lid 1 en 2 UAV 2012). Dat geldt ook voor de vraag of de aannemer het werk moet voortzetten (§ 50 lid 1). Meer over die route lees je bij arbitrage bij bouwgeschillen. Voor prijsstijgingen in leveringscontracten buiten de bouw geldt een andere aanpak; zie prijsstijging van grondstoffen en commerciële contracten.
Welke stappen zet je als de prijzen stijgen tijdens het werk?
Controleer het contract, waarschuw de opdrachtgever direct schriftelijk, onderbouw de kosten en werk door terwijl je onderhandelt. Leg het werk niet stil zonder juridisch advies.
- Contract lezen: vaste prijs of richtprijs (artikel 7:752 BW), indexering, UAV of eigen voorwaarden, uitsluiting van artikel 7:753 BW.
- Direct waarschuwen: schriftelijk, met de oorzaak en een schatting van de meerkosten (artikel 7:753 lid 3 BW; § 47 lid 3 UAV).
- Onderbouwen: inkoopfacturen, prijsindexen en de oorspronkelijke calculatie.
- Doorwerken: blijf nakomen zolang er geen opschortingsgrond is, en leg afspraken over de meerkosten vast.
- Geschil voorleggen: lukt overleg niet, laat dan beoordelen of een spoedprocedure bij de Raad van Arbitrage of de rechter nodig is.
Ben je opdrachtgever en dreigt de aannemer met stilleggen? Stel hem schriftelijk in gebreke, wijs op § 50 UAV 2012 als die geldt, en laat beoordelen of je vervangende uitvoering of een spoedprocedure nodig hebt.
Wanneer schakel je een advocaat in bij prijsstijgingen in de bouw?
Voordat je een opschortingsbrief verstuurt, als de opdrachtgever een bijbetaling weigert, of als het werk stilligt en de schade oploopt. Een verkeerde brief kan je positie omdraaien.
MAAK Advocaten in Amsterdam staat aannemers, onderaannemers en opdrachtgevers bij in geschillen over kostenverhogende omstandigheden, ook in arbitrage. Een advocaat contractenrecht beoordeelt je contract en je brief, en stelt prijsherzieningsclausules op voor nieuwe projecten. Lees ook wat er geldt bij het beëindigen van een aannemingsovereenkomst.
Veelgestelde vragen over opschorting van werk door prijsstijgingen
Mag een aannemer stoppen met werken als materialen duurder worden?
In de regel niet. Opschorten mag als de opdrachtgever niet nakomt of als je een opeisbare vordering op hem hebt (artikel 6:262 en 6:52 BW). Een prijsstijging alleen geeft die grond niet, en onder de UAV 2012 moet je het werk tijdens een geschil op vordering van de directie voortzetten (§ 50 lid 1).
Kan een aannemer de aanneemsom verhogen bij gestegen prijzen?
Met instemming van de opdrachtgever, op grond van een prijsherzieningsclausule, of via de rechter of arbiter als de stijging niet aan de aannemer kan worden toegerekend en hij er bij de prijsbepaling geen rekening mee hoefde te houden. Hij moet de opdrachtgever zo spoedig mogelijk waarschuwen. Komt de stijging door onjuiste gegevens van de opdrachtgever, dan mag hij de prijs in beginsel zelf aanpassen (artikel 7:753 lid 2 BW).
Wat zijn stagnatiekosten?
De extra kosten van een vertraagd of stilstaand werk, zoals wachtende ploegen en stilstaand materieel. Ze zijn op de opdrachtgever te verhalen als de vertraging aan hem te wijten is (artikel 6:74 BW) of als kostenverhogende omstandigheid; de aannemer moet ze dan tijdig melden.
Wat kan een opdrachtgever doen als de aannemer het werk stillegt?
De aannemer schriftelijk in gebreke stellen, hervatting vorderen in een spoedprocedure en schadevergoeding vragen voor de vertraging (artikel 6:74 en 6:82 BW). Onder de UAV 2012 beslist de Raad van Arbitrage voor de Bouw.
Geldt artikel 7:753 BW ook als we een vaste prijs hebben afgesproken?
Het artikel gaat juist over een overeengekomen prijs die door kostenverhogende omstandigheden te laag blijkt. Of het in jouw contract is uitgesloten, hangt af van de tekst en de voorwaarden die gelden; laat dat per contract beoordelen.
