Verrekening van vorderingen: wat is het en hoe werkt het?

Gepubliceerd · bijgewerkt

Blog delen

WhatsAppLinkedIn

Verrekening betekent dat je een schuld wegstreept tegen een vordering die je op dezelfde partij hebt. Je verrekent met een verklaring aan je wederpartij; beide verbintenissen gaan dan teniet tot het laagste bedrag (artikel 6:127 lid 1 BW). Daarvoor moet je een gelijksoortige vordering op dezelfde wederpartij hebben, bevoegd zijn je schuld te betalen en je eigen vordering kunnen afdwingen (artikel 6:127 lid 2 BW).

Hieronder lees je wanneer je mag verrekenen, hoe je dat doet, wat een verrekeningsverbod in algemene voorwaarden betekent en wat er verandert als je wederpartij failliet gaat. Dit artikel hoort bij ons overzicht van het contractenrecht.

Wat betekent verrekening?

Verrekenen betekent dat je wat je moet betalen afboekt tegen wat je zelf nog te goed hebt van dezelfde partij. Je betaalt of ontvangt dan alleen het verschil. Beide verbintenissen gaan teniet tot hun gemeenschappelijk beloop (art. 6:127 lid 1 BW).

Een voorbeeld. Je levert een bouwbedrijf voor € 12.000 aan materialen, en je moet datzelfde bedrijf nog € 4.000 betalen voor gehuurde steigers. Verreken je, dan vervallen beide facturen tot € 4.000 en vorder je nog € 8.000.

“Te verrekenen” op een factuur betekent dus nog niet dat er al verrekend is. Dat gebeurt pas als een van beide partijen verklaart dat zij verrekent. Staan partijen met elkaar in rekening-courant, dan gaat het vanzelf (art. 6:140 lid 1 BW).

Is verrekening een vorm van betaling?

Juridisch niet. Verrekening is een eigen manier waarop een verbintenis tenietgaat, met een eigen afdeling in het Burgerlijk Wetboek (art. 6:127 tot en met 6:141 BW). Het effect lijkt wel op betaling: je schuld is weg tot het verrekende bedrag.

Het verschil heeft gevolgen. Een verrekening werkt terug tot het moment waarop je bevoegd werd om te verrekenen (art. 6:129 lid 1 BW); een betaling niet. Voor de kwitantie en de afgifte van een schuldbewijs gelden wel dezelfde regels als bij betaling (art. 6:141 en 6:48 lid 1 en 2 BW).

Welke vier wettelijke vereisten gelden voor verrekening?

Artikel 6:127 lid 2 BW stelt vier voorwaarden: wederkerigheid tussen dezelfde partijen, gelijksoortige prestaties, bevoegdheid om je schuld te betalen en bevoegdheid om je eigen vordering af te dwingen. Alle vier moeten vervuld zijn wanneer je verrekent.

Wederkerigheid betekent dat beide partijen elkaars schuldeiser én schuldenaar zijn. Heeft een bv een vordering en de bestuurder privé een schuld, dan gaat het om twee personen en ontbreekt wederkerigheid. Ook vorderingen en schulden die in van elkaar gescheiden vermogens vallen, kun je niet verrekenen (art. 6:127 lid 3 BW). Een voogd kan bijvoorbeeld niet een vordering die hij namens zijn pupil int verrekenen met een privéschuld.

Gelijksoortig betekent dat je vordering beantwoordt aan je schuld. Bij twee geldvorderingen is dat meestal zo, ook als ze in verschillende valuta luiden; de wet regelt hoe je dan de koers berekent (art. 6:129 lid 3 BW). Een geldschuld verrekenen met een plicht om goederen te leveren kan niet.

Bevoegd tot betaling ben je ook als je schuld nog niet vervallen is, want een betaaltermijn belet in de regel alleen dat eerder nakoming wordt gevorderd (art. 6:39 lid 1 BW). Je eigen vordering moet wél afdwingbaar zijn. Een vordering onder opschortende voorwaarde of met een lopende betaaltermijn kun je dus niet inzetten. Je bent verder niet bevoegd tot verrekening voor zover beslag op de vordering van je wederpartij niet geldig zou zijn, en als je eigen verplichting strekt tot vergoeding van schade die je opzettelijk hebt toegebracht (art. 6:135 BW).

Heeft je wederpartij haar vordering op jou overgedragen (cessie), dan mag je toch een tegenvordering op haar verrekenen als die uit dezelfde rechtsverhouding voortvloeit als de overgedragen vordering, of als die al vóór de overdracht aan jou is opgekomen en opeisbaar is geworden (art. 6:130 lid 1 BW). Hetzelfde geldt bij beslag op de vordering en bij een pandrecht waarvan aan jou mededeling is gedaan (art. 6:130 lid 2 BW). Meer daarover lees je bij de verkoop van een vordering.

Hoe voer je een verrekeningsverklaring uit?

Je verrekent door je wederpartij te laten weten dat je je schuld met je vordering verrekent (art. 6:127 lid 1 BW). Die verklaring is vormvrij (art. 3:37 lid 1 BW), maar leg haar schriftelijk vast en noem welke facturen je tegen elkaar wegstreept.

De verklaring werkt in beginsel pas als zij je wederpartij heeft bereikt, tenzij het niet of niet tijdig bereiken het gevolg is van haar eigen handeling, van de handeling van personen voor wie zij aansprakelijk is, of van andere omstandigheden die haar persoon betreffen en rechtvaardigen dat zij het nadeel draagt (art. 3:37 lid 3 BW). Een aangetekende brief maakt dat bewijs eenvoudig. Stel: een leverancier heeft drie facturen gestuurd van € 5.000, € 8.000 en € 3.000, en de afnemer heeft een tegenvordering van € 10.000. Noemt de afnemer niet welke facturen hij wegstreept, dan geldt de wettelijke volgorde van toerekening: eerst op de opeisbare facturen; zijn er dan nog meer, eerst op de meest bezwarende, bij gelijke bezwaarlijkheid op de oudste en bij gelijke ouderdom naar evenredigheid. Binnen een factuur gaat het verrekende bedrag eerst af van de kosten, dan van de verschenen rente en ten slotte van de hoofdsom en de lopende rente (art. 6:137 lid 1 BW, met art. 6:43 lid 2 en 6:44 lid 1 BW).

In een rekening-courant hoef je niets te verklaren: posten in één rekening worden dadelijk van rechtswege verrekend, en alleen het saldo is verschuldigd (art. 6:140 lid 1 BW).

Wat zijn de rechtsgevolgen van verrekening?

Verrekening zorgt ervoor dat beide verbintenissen tenietgaan tot hun gemeenschappelijk beloop, waarbij het resterende saldo overblijft als vorderingsrecht voor de partij met de hogere vordering. Deze rechtsgevolgen werken terug tot het tijdstip waarop de bevoegdheid tot verrekening is ontstaan (art. 6:129 lid 1 BW), maar niet verder dan tot het einde van de laatste termijn waarover al opeisbare rente is betaald (art. 6:129 lid 2 BW).

Wanneer een schuldenaar € 15.000 verschuldigd is aan zijn leverancier, maar zelf een vordering heeft van € 20.000 op diezelfde leverancier, resulteert verrekening in een restvordering van € 5.000 voor de schuldenaar (art. 6:127 lid 1 BW).

Mag je verrekenen als je wederpartij failliet is?

Ja, vaak wel. Ben je zowel schuldenaar als schuldeiser van de gefailleerde, dan mag je verrekenen als beide vorderingen zijn ontstaan vóór de faillietverklaring, of voortvloeien uit handelingen die vóór de faillietverklaring met de gefailleerde zijn verricht (art. 53 lid 1 Faillissementswet).

Zonder verrekening betaal je je volle schuld aan de curator en dien je je eigen vordering in bij de boedel, waaruit concurrente schuldeisers vaak maar een deel of niets ontvangen. Je vordering op de gefailleerde wordt daarbij zo nodig berekend naar de verificatieregels: vervalt zij binnen één jaar na de aanvang van het faillissement, dan wordt zij behandeld alsof zij al opeisbaar was (art. 53 lid 2 en art. 131 lid 2 Fw).

Stel dat een groothandel op 15 juni failliet gaat. Een detaillist heeft nog € 18.000 te vorderen voor geleverde producten en is zelf € 12.000 schuldig aan de groothandel, te betalen op 1 augustus. Beide verbintenissen zijn vóór 15 juni ontstaan. De detaillist verrekent € 12.000, betaalt de curator niets en dient alleen de resterende € 6.000 ter verificatie in.

Er zijn grenzen. Wie vóór het faillissement een vordering of schuld van een derde overneemt en daarbij niet te goeder trouw handelt, mag niet verrekenen; wat na de faillietverklaring is overgenomen, kun je nooit verrekenen (art. 54 lid 1 en 2 Fw). De curator kan zich bovendien niet op art. 6:136 BW beroepen om je verrekeningsverweer opzij te zetten (art. 53 lid 3 Fw). Wil je zelf het faillissement van een debiteur aanvragen, lees dan over faillissement aanvragen.

Kan verrekening contractueel worden uitgesloten?

Ja. Partijen mogen verrekening uitsluiten of beperken, meestal met een verrekeningsverbod in de algemene voorwaarden. Tegenover een consument wordt een beding in algemene voorwaarden dat zijn wettelijke bevoegdheid tot verrekening uitsluit of beperkt, vermoed onredelijk bezwarend te zijn; hij kan het dan vernietigen, tenzij jij dat vermoeden weerlegt (art. 6:237 onder g BW).

Een verrekeningsverbod betekent dat je een factuur eerst moet betalen, ook als je een tegenvordering hebt. Die tegenvordering moet je apart innen. Tussen bedrijven is zo’n verbod in beginsel geldig. Een zakelijke afnemer kan het vernietigen als het in zijn geval onredelijk bezwarend is (art. 6:233 onder a BW). Dat kan niet als hij een rechtspersoon als bedoeld in artikel 2:360 BW is die bij het sluiten van de overeenkomst laatstelijk zijn jaarrekening openbaar had gemaakt (ook een kleine bv die deponeert) of ten aanzien waarvan toen laatstelijk artikel 2:403 lid 1 BW is toegepast, als bij hem op dat moment vijftig of meer personen werkzaam zijn of dat uit een opgave krachtens de Handelsregisterwet 2007 blijkt (art. 6:235 lid 1 BW), of als hij zelf meermalen dezelfde of nagenoeg dezelfde algemene voorwaarden gebruikt (art. 6:235 lid 3 BW). Zijn jullie niet allebei in Nederland gevestigd, dan gelden deze regels over algemene voorwaarden niet, ongeacht het toepasselijke recht (art. 6:247 lid 2 BW); is Nederlands recht van toepassing, dan blijft onder meer de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid over (art. 6:248 lid 2 BW).

Partijen kunnen de bevoegdheid ook verruimen. In een concern spreken vennootschappen soms af dat vorderingen van groepsmaatschappijen mogen worden verrekend, hoewel de wet wederkerigheid eist. Zo’n afspraak werkt alleen tussen de vennootschappen die eraan hebben meegedaan.

Wil je een verrekeningsverbod in je algemene voorwaarden laten opstellen of laten toetsen? Of beroept je leverancier zich op zo’n verbod terwijl jij een schadeclaim hebt? MAAK Advocaten beoordeelt je voorwaarden en je positie voordat je betaalt of verrekent. Vraag advies over verrekening.

Wat gebeurt bij onterechte verrekening?

Verreken je ten onrechte, dan blijft je schuld bestaan en betaal je te laat. Je wederpartij kan dan betaling vorderen, vermeerderd met wettelijke (handels)rente en buitengerechtelijke incassokosten (art. 6:96 lid 2 onder c BW). De rechter toetst achteraf of aan alle vereisten was voldaan.

Een verrekeningsverweer houdt een procedure ook niet altijd op. De rechter kan de vordering van je wederpartij toch toewijzen als de gegrondheid van je verweer niet op eenvoudige wijze is vast te stellen en de vordering overigens voor toewijzing vatbaar is (art. 6:136 BW). Een betwiste schadeclaim die nog moet worden uitgezocht, kan daaronder vallen.

Een rekenvoorbeeld. Een marketingbureau houdt een factuur van € 22.000 in en verrekent met een schadeclaim die het niet kan onderbouwen. Wijst de rechter de vordering toe, dan betaalt het bureau € 22.000 plus handelsrente vanaf de dag na de overeengekomen uiterste betaaldag (art. 6:119a lid 1 BW) en, zonder andere afspraak, € 995 buitengerechtelijke kosten: 15% over de eerste € 2.500, 10% over de volgende € 2.500, 5% over de volgende € 5.000 en 1% over de resterende € 12.000 (art. 2 lid 1 Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten).

Hoe verhoudt verrekening zich tot opschorting?

Met het opschortingsrecht houd je je eigen prestatie tijdelijk in tot de ander nakomt (art. 6:52 lid 1 BW); beide vorderingen blijven bestaan. Verrekening laat beide vorderingen definitief tenietgaan tot het laagste bedrag. Je kunt beide verweren naast elkaar voeren.

Opschorting vereist voldoende samenhang tussen je vordering en je verplichting, bijvoorbeeld omdat ze uit dezelfde rechtsverhouding komen of uit zaken die partijen regelmatig met elkaar doen (art. 6:52 lid 2 BW). Voor verrekening is geen samenhang nodig.

KenmerkOpschortingVerrekening
GrondslagArt. 6:52 en 6:262 BWArt. 6:127 BW
GevolgPrestatie tijdelijk ingehouden; vorderingen blijven bestaanBeide vorderingen gaan teniet tot het laagste bedrag
Samenhang tussen de vorderingenVereist (art. 6:52 lid 1 BW)Niet vereist
Terugwerkende krachtNeeJa, tot het ontstaan van de bevoegdheid (art. 6:129 lid 1 BW)

Wat is voorwaardelijke verrekening?

Voorwaardelijke verrekening betekent dat een partij primair de vordering van de wederpartij betwist, maar subsidiair een verrekeningsverklaring aflegt voor het geval de rechter die vordering toch toewijst. Deze strategie beschermt procesbelangen zonder definitieve erkenning van schulden.

Een gedaagde kan bijvoorbeeld stellen: “De vordering van eisende partij wordt gemotiveerd betwist wegens gebreken in de prestatie. Mocht de rechtbank deze vordering toch toewijzen, dan verklaart gedaagde hierbij te verrekenen met zijn tegenvordering van € X uit hoofde van [juridische grondslag].” Ook dat is een verrekeningsverklaring in de zin van art. 6:127 lid 1 BW, dus alle vier de vereisten moeten vervuld zijn.

Hoe beïnvloedt verjaring de mogelijkheid tot verrekening?

Verjaring van je eigen vordering hoeft verrekening niet te blokkeren: de bevoegdheid tot verrekening eindigt niet door verjaring van de rechtsvordering (art. 6:131 lid 1 BW). Die bevoegdheid moet dan wel al hebben bestaan voordat je vordering verjaarde.

De meeste betalingsvorderingen uit een overeenkomst verjaren na vijf jaar, gerekend vanaf de dag na die waarop de vordering opeisbaar werd (art. 3:307 lid 1 BW). De termijn van twintig jaar (art. 3:306 BW) geldt alleen als de wet niets anders bepaalt. Hoe je termijnen berekent en stuit, lees je bij de verjaringstermijn bij een vordering.

Stel dat een aannemer een factuur van € 45.000 had die op 1 maart 2020 opeisbaar werd, zonder stuiting. Die vordering verjaarde begin maart 2025. Kreeg de opdrachtgever in 2023 een vordering van € 30.000 op de aannemer, dan kan de aannemer in 2026 nog verrekenen. Ontstond die vordering pas in 2026, dan is het te laat: de bevoegdheid tot verrekening is dan nooit ontstaan.

Wat gebeurt er met rente bij verrekening?

Doordat de verrekening terugwerkt tot het tijdstip waarop de bevoegdheid tot verrekening is ontstaan, loopt over het verrekende bedrag vanaf dat tijdstip geen wettelijke rente meer (art. 6:129 lid 1 BW). Is over een van de vorderingen al opeisbare rente betaald, dan werkt de verrekening niet verder terug dan tot het einde van de laatste termijn waarover rente is voldaan (art. 6:129 lid 2 BW).

Bij handelsovereenkomsten scheelt dat geld. De wettelijke handelsrente is de herfinancieringsrente van de Europese Centrale Bank plus acht procentpunten, per halfjaar vastgesteld (art. 6:120 lid 2 BW). Een fictief rekenvoorbeeld bij een handelsrente van 10% per jaar (de werkelijke rente wijkt per halfjaar af): op € 50.000 die vier maanden openstaat, loopt ongeveer € 1.667 rente op. Werkt de verrekening terug tot het begin van die periode, dan vervalt die rente.

Is over de eerste drie maanden al rente betaald en verreken je in de vierde maand, dan blijft die betaalde rente verschuldigd. Alleen de rente over de vierde maand vervalt (art. 6:129 lid 2 BW).

Welke bewijslast rust op de partij die verrekent?

Wie zich op verrekening beroept, moet in de regel de feiten bewijzen waarop die verrekening rust, tenzij uit een bijzondere regel of de redelijkheid en billijkheid een andere verdeling voortvloeit (art. 150 Rv). Je toont dus aan dat je tegenvordering bestaat, afdwingbaar is en tegenover dezelfde partij staat. Algemene stellingen zijn onvoldoende.

Contracten, facturen en correspondentie tonen meestal aan dat de vorderingen over en weer bestaan. Bij een schadeclaim onderbouw je ook de omvang, bijvoorbeeld met een berekening of een deskundigenrapport. Gaat het om schade door te late nakoming, dan moet je bovendien laten zien dat de ander in verzuim was, bijvoorbeeld na een ingebrekestelling (art. 6:85 BW).

Veelgestelde vragen over verrekening

Moet ik een ingebrekestelling sturen voordat ik verreken?

Nee. Je eigen vordering moet afdwingbaar zijn, meestal omdat de betaaltermijn is verstreken (art. 6:127 lid 2 BW). Verzuim is daarvoor niet nodig. Het telt wel bij vertragingsschade: die krijg je alleen vergoed over de tijd dat de ander in verzuim was (art. 6:85 BW).

Mag mijn klant een factuur verrekenen met een schadeclaim?

Ja, als de schadeclaim bestaat, afdwingbaar is en jullie geen verrekeningsverbod hebben afgesproken. Is de claim betwist en lastig vast te stellen, dan kan de rechter jouw factuur toch toewijzen (art. 6:136 BW).

Kan ik verrekenen met een vordering van mijn zusterbedrijf?

Niet op grond van de wet, want de vordering moet bestaan jegens dezelfde wederpartij (art. 6:127 lid 2 BW). Alleen een afspraak waaraan alle betrokken vennootschappen meedoen, maakt verrekening binnen een concern mogelijk.

Kan mijn wederpartij een verrekening tegenhouden?

Soms. Had zij een grond om nakoming te weigeren, dan kan zij de verrekening haar werking ontnemen door zich daar onverwijld op te beroepen (art. 6:132 BW). Ook kan zij onverwijld zelf verrekenen, als haar verrekening verder terugwerkt (art. 6:133 BW).

Hoe werkt verrekening van vorderingen?

Je stuurt je wederpartij een verklaring dat je je schuld met je vordering op haar verrekent. Daarna gaan beide vorderingen teniet tot het laagste bedrag en blijft alleen het saldo over (artikel 6:127 lid 1 BW). De verrekening werkt terug tot het moment waarop je tot verrekening bevoegd werd (artikel 6:129 lid 1 BW).

Primaire bronnen

Advocaat voor geschillen over verrekening

Verrekent je afnemer een factuur met een schadeclaim die je niet erkent? Of wil je zelf verrekenen zonder risico op rente en incassokosten? MAAK Advocaten toetst je vorderingen, stelt de verrekeningsverklaring op en voert zo nodig de procedure. Neem contact op over je verrekening.

De bedragen in dit artikel zijn rekenvoorbeelden. Wat een concrete zaak kost, hangt af van de omvang, de complexiteit en het verloop van de procedure. Wij maken vooraf een prijsafspraak.

Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten en events
Over welke onderwerpen wil je updates ontvangen?
Wie ben je?
In welke branche of sector ben je actief? (optioneel)

Waar ben je naar op zoek?