Schade vorderen in een arbitrageprocedure doe je als je contract een arbitragebeding bevat: dan beslist een scheidsgerecht over je schadeclaim, in beginsel volgens dezelfde regels van het schadevergoedingsrecht als de rechter (artikel 1054 lid 1 Rv). Laat vooraf toetsen of grondslag, bewijs en verjaring kloppen voordat je de arbitrage start.
Deze pagina is bedoeld voor ondernemers met een schadeclaim tegen een contractspartij, en voor wie zelf zo’n claim krijgt. Hoe een arbitrageprocedure stap voor stap verloopt, lees je op een aparte pagina, en wat arbitrage is bij arbitrage als alternatief voor de rechter. Hier gaat het om de schadeclaim zelf: grondslag, schadeposten, bewijs, kosten, verjaring en inning.
Op welke grondslag vorder je schadevergoeding in arbitrage?
Een schadeclaim in arbitrage rust meestal op een tekortkoming in de nakoming van het contract (artikel 6:74 BW) of op een onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Het arbitragebeding verandert die grondslag niet; het bepaalt wie over de claim beslist.
Bij een tekortkoming moet de schuldenaar de schade vergoeden, tenzij de tekortkoming hem niet kan worden toegerekend. Voor zover nakoming niet al blijvend onmogelijk is, moet hij eerst in verzuim zijn (artikel 6:74 lid 1 en 2 BW). Verzuim treedt in na een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn, als nakoming binnen die termijn uitblijft (artikel 6:82 lid 1 BW). Zonder ingebrekestelling gebeurt dat in de gevallen van artikel 6:83 BW, zoals het verstrijken van een fatale termijn. De schade moet bovendien zo met de tekortkoming samenhangen dat zij de schuldenaar als gevolg daarvan kan worden toegerekend (artikel 6:98 BW). Meer over schadevergoeding vorderen lees je op een aparte pagina.
Of ook een vordering uit onrechtmatige daad onder het beding valt, hangt af van de formulering. De wet staat arbitrage toe over geschillen uit een bepaalde, al dan niet contractuele rechtsbetrekking (artikel 1020 lid 1 Rv).
Beslist het scheidsgerecht naar het recht of naar billijkheid?
Het scheidsgerecht beslist naar de regelen des rechts en, als partijen een rechtskeuze hebben gedaan, naar het gekozen recht. Als goede personen naar billijkheid beslist het alleen als partijen het die opdracht hebben gegeven (artikel 1054 lid 1 tot en met 3 Rv).
In alle gevallen houdt het scheidsgerecht rekening met de toepasselijke handelsgebruiken (artikel 1054 lid 4 Rv). Het NAI-reglement bevat dezelfde regels, en het vonnis vermeldt of naar de regelen des rechts of naar billijkheid is beslist (artikel 48 en 50 lid 1 onder g). Een billijkheidsopdracht geeft het scheidsgerecht meer ruimte dan de regelen des rechts. Spreek die daarom alleen bewust af.
Welke schade kun je vorderen in een arbitrage?
Je vordert vermogensschade: geleden verlies en gederfde winst, en daarnaast redelijke kosten om schade te beperken, om schade en aansprakelijkheid vast te stellen en om buiten rechte betaling te krijgen (artikel 6:96 lid 1 en 2 BW).
Ander nadeel dan vermogensschade wordt alleen vergoed voor zover de wet daar recht op geeft (artikel 6:95 lid 1 BW). Kan de omvang van de schade niet nauwkeurig worden vastgesteld, dan wordt zij geschat (artikel 6:97 BW). Heb je zelf bijgedragen aan de schade, dan kan de vergoeding worden verminderd (artikel 6:101 lid 1 BW). Bij gederfde winst draait het om de vraag welke omzet en marge je zonder de tekortkoming zou hebben gehad.
Over een te late betaling van een geldsom vorder je de wettelijke rente over de tijd dat de schuldenaar in verzuim is (artikel 6:119 BW), bij een handelsovereenkomst de wettelijke handelsrente (artikel 6:119a BW). Die handelsrente volgt de herfinancieringsrente van de Europese Centrale Bank plus acht procentpunten en wordt per halfjaar aangepast (artikel 6:120 lid 2 BW). Voor buitengerechtelijke incassokosten bij een handelsovereenkomst geldt een wettelijk minimum (artikel 6:96 lid 4 BW).
Hoe verloopt een schadeprocedure in arbitrage?
Je begint met een arbitrageaanvraag bij het instituut uit het beding of, zonder instituut, met een schriftelijke mededeling aan de wederpartij (artikel 1025 lid 1 Rv). Daarna volgen de benoeming van de arbiters, de memories, zo nodig bewijslevering, een zitting en het vonnis.
Onder het NAI-reglement vermeld je al in de aanvraag wat je vordert en het geldelijk belang van elke vordering, inclusief rente (artikel 8 lid 2 onder e). De verweerder dient binnen veertien dagen een kort antwoord in (artikel 9 lid 4). Het NAI benoemt de arbiters in beginsel binnen drie maanden nadat de arbitrage aanhangig is (artikel 15 lid 4). Zonder instituut benoemt de voorzieningenrechter op verzoek van een partij de ontbrekende arbiters als dat niet binnen drie maanden is gelukt (artikel 1027 lid 2 en 3 Rv).
Je eis of de gronden ervan kun je in beginsel wijzigen of vermeerderen tot het begin van de laatste zitting (artikel 33 lid 1). Het NAI-scheidsgerecht wijst vonnis binnen acht weken na de laatste zitting of memorie (artikel 46 lid 1). De tekst van het reglement staat op de site van het NAI.
Hoe bewijs je je schade in arbitrage?
De bewijsvoering, de toelaatbaarheid van bewijsmiddelen, de bewijslastverdeling en de waardering van het bewijs staan ter vrije bepaling van het scheidsgerecht, tenzij partijen iets anders hebben afgesproken (artikel 1039 lid 1 Rv). De bewijsregels van de overheidsrechter gelden dus niet automatisch.
Reken er daarom op dat je de tekortkoming, het verband en de omvang van de schade zelf moet stellen en onderbouwen. Voeg bij je memorie zoveel mogelijk de stukken waarop je je beroept (artikel 1040 lid 1 Rv): het contract en de voorwaarden, de ingebrekestelling, facturen en de financiële cijfers van vóór en na de tekortkoming. Het scheidsgerecht kan de wederpartij bevelen stukken over te leggen (artikel 1040 lid 2 Rv), partijen bevelen getuigen en deskundigen te laten horen (artikel 1041 Rv) en zelf een deskundige benoemen (artikel 1042 Rv). Onder het NAI-reglement kun je schriftelijke getuigenverklaringen en een eigen deskundigenrapport, zoals een bouwkundig rapport, bij je memorie voegen (artikel 36 lid 2).
Stel dat een leverancier te laat levert en jij daardoor een order van een afnemer misloopt. Dan onderbouw je de gederfde winst met die order of offerte, je marge en de correspondentie waaruit blijkt dat de order door de vertraging verloren ging.
Kan het scheidsgerecht eerst over de aansprakelijkheid beslissen?
Ja. Het scheidsgerecht kan een tussenvonnis of een gedeeltelijk eindvonnis wijzen (artikel 1049 lid 1 Rv). Zo kan het eerst over de aansprakelijkheid beslissen en daarna, bijvoorbeeld na een deskundigenbericht, over de omvang van de schade.
Een gedeeltelijk eindvonnis doet een deel van het gevorderde in het dictum af; daartegen staan dan al vernietiging en herroeping open (artikel 1064 Rv). Een tussenvonnis kun je alleen samen met het (gedeeltelijk) eindvonnis aantasten (artikel 1064a lid 3 Rv). Staat de aansprakelijkheid al vast, dan kunnen partijen ook alleen de hoogte van de schadevergoeding aan arbitrage onderwerpen (artikel 1020 lid 4 onder b Rv).
Wie betaalt de kosten van de arbitrage?
Onder het NAI-reglement veroordeelt het scheidsgerecht de partij die in het ongelijk is gesteld in de kosten van de arbitrage, behoudens bijzondere gevallen. Een redelijke vergoeding voor juridische bijstand kan het toekennen voor zover die kosten noodzakelijk waren (artikel 59 lid 2 en 3).
De kosten van de arbitrage zijn de administratiekosten, het honorarium en de verschotten van de arbiters en overige noodzakelijke kosten (artikel 56 lid 1). De administratiekosten hangen af van het geldelijk belang (artikel 57 en Appendix F). Het honorarium van de arbiters wordt naar redelijkheid vastgesteld (artikel 58 lid 6) en hangt dus mede af van het aantal arbiters en de omvang van de zaak. De eiser schiet het voorschot voor de arbiters voor (artikel 58 lid 2). Bij de verdeling kan het scheidsgerecht letten op de manier van procederen en op onredelijke vertraging (artikel 59 lid 4). Zonder instituut hangt de kostenregeling af van de afspraken van partijen. De actuele kostenregels publiceert het NAI zelf.
Stuit een arbitrage de verjaring van je schadeclaim?
Ja: het instellen van een eis, ook in arbitrage, stuit de verjaring (artikel 3:316 lid 1 BW). Het enkele arbitragebeding in je contract doet dat niet; het is geen van de stuitingshandelingen die de wet noemt (artikel 3:316 tot en met 3:318 BW).
Een vordering tot schadevergoeding verjaart vijf jaar na de dag na die waarop je met de schade en de aansprakelijke persoon bekend bent geworden, en in ieder geval twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte (artikel 3:310 lid 1 BW). Leidt de ingestelde eis niet tot toewijzing, dan is de verjaring alleen gestuit als je binnen zes maanden na het einde van het geding een nieuwe eis instelt die wel tot toewijzing leidt (artikel 3:316 lid 2 BW). Verklaart het scheidsgerecht zich onbevoegd op grond van artikel 1052 lid 5 Rv en gaat die uitspraak in kracht van gewijsde, dan is de verjaring toch gestuit (artikel 3:316 lid 4 BW) en begint een nieuwe termijn van ten hoogste vijf jaar (artikel 3:319 lid 3 BW).
Ben je nog niet klaar om een arbitrage te beginnen, stuit de verjaring dan met een schriftelijke aanmaning of een schriftelijke mededeling waarin je je recht op nakoming ondubbelzinnig voorbehoudt (artikel 3:317 lid 1 BW). Het gaat erom dat de schuldenaar een voldoende duidelijke waarschuwing krijgt dat hij rekening moet blijven houden met de aanspraak; in een zaak over collectieve stuiting oordeelde de Hoge Raad dat zo’n aanmaning of mededeling ook de verjaring stuit van vorderingen tot schadevergoeding in geld (HR 28 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:766, r.o. 3.6.2 en beslissing). Er begint dan een nieuwe termijn van ten hoogste vijf jaar, maar nooit eerder dan de oorspronkelijke termijn zou zijn verstreken (artikel 3:319 lid 1 en 2 BW). Onderhandelingen stuiten de verjaring niet vanzelf, tenzij de wederpartij daarbij je recht erkent (artikel 3:318 BW).
Wat doe je als de wederpartij het arbitraal vonnis niet betaalt?
Vraag verlof tot tenuitvoerlegging (exequatur) aan de voorzieningenrechter van de rechtbank van de plaats van arbitrage (artikel 1062 lid 1 Rv). Met dat verlof kan de deurwaarder het vonnis betekenen en executoriaal beslag leggen, bijvoorbeeld op bankrekeningen.
De voorzieningenrechter kan het verlof alleen weigeren als na een summier onderzoek aannemelijk is dat het vonnis zal worden vernietigd of herroepen op de wettelijke gronden, of als in strijd met de wet een dwangsom is opgelegd (artikel 1063 lid 1 Rv). Is de termijn voor vernietiging ongebruikt verstreken, dan kan hij alleen nog weigeren bij aannemelijke strijd met de openbare orde (artikel 1063 lid 2 Rv). Een vordering tot vernietiging schorst de tenuitvoerlegging niet, al kan het gerechtshof de tenuitvoerlegging op verzoek schorsen (artikel 1066 lid 1 en 2 Rv). Executie kan pas na betekening aan de wederpartij (artikel 430 lid 3 Rv). De bevoegdheid tot tenuitvoerlegging verjaart in beginsel twintig jaar na de uitspraak of na de dag waarop aan de vereisten voor tenuitvoerlegging is voldaan (artikel 3:324 lid 1 BW).
Vrees je dat de wederpartij vermogen wegmaakt, dan kun je al vóór of tijdens de arbitrage conservatoir beslag leggen met verlof van de voorzieningenrechter; het arbitragebeding staat daaraan niet in de weg (artikel 1022a en 700 lid 1 Rv). Zie beslag leggen en hoe je een arbitraal vonnis ten uitvoer legt. Een Nederlands arbitraal vonnis kan in staten die partij zijn bij het Verdrag van New York worden erkend en ten uitvoer gelegd (artikel III); voor een buitenlands vonnis in Nederland lees je over tenuitvoerlegging van een buitenlands arbitraal vonnis.
Wanneer is arbitrage geschikt voor een schadeclaim?
Arbitrage past vooral als het contract een arbitragebeding bevat, als technische kennis bij de arbiters waardevol is of als het vonnis in het buitenland moet worden uitgevoerd. Een nadeel is de beperkte toetsing: tegen een eindvonnis staan alleen vernietiging en herroeping open (artikel 1064 Rv).
Vernietiging kan alleen op de gronden van artikel 1065 lid 1 Rv, zoals het ontbreken van een geldige arbitrageovereenkomst of strijd met de openbare orde. Een in jouw ogen onjuiste begroting van de schade is daarvoor op zichzelf geen grond. Arbitraal hoger beroep bestaat alleen als partijen dat hebben afgesproken (artikel 1061b Rv). Bij spoed kun je ondanks het beding naar de kortgedingrechter en beslag leggen (artikel 1022a Rv); beroept de wederpartij zich vóór alle weren op het beding, dan is de kortgedingrechter alleen bevoegd als de voorziening niet of niet tijdig in arbitrage te krijgen is (artikel 1022c Rv). Onder het NAI-reglement is de arbitrage vertrouwelijk (artikel 7 lid 1); de wet zelf kent geen algemene geheimhoudingsplicht, wel krijgen derden geen afschrift van een ter griffie nedergelegd vonnis (artikel 1058 lid 4 Rv).
Heb je een schadeclaim tegen een contractspartij met een arbitragebeding, of word je zelf aangesproken? Neem contact op met ons advocatenkantoor in Amsterdam. Wij beoordelen grondslag, bewijs en verjaring en zeggen of arbitrage, een kort geding of beslag de beste route is. Wat een advocaat in de arbitrage doet, lees je bij de rol van de advocaat bij arbitragegeschillen.
Veelgestelde vragen over schade vorderen in een arbitrageprocedure
Hoe vorder je schadevergoeding via arbitrage?
Je stelt de grondslag (meestal een toerekenbare tekortkoming, artikel 6:74 BW, of een onrechtmatige daad, artikel 6:162 BW) en de omvang van de schade, en je begint de arbitrage met een arbitrageaanvraag bij het instituut uit het beding of met een schriftelijke mededeling aan de wederpartij (artikel 1025 Rv). Het scheidsgerecht beslist in beginsel naar de regelen des rechts (artikel 1054 Rv).
Kun je letselschade via arbitrage vorderen?
Een vordering tot vergoeding van letselschade kan aan arbitrage worden onderworpen als partijen dat zijn overeengekomen (artikel 1020 Rv). Tegenover een consument is een arbitragebeding in algemene voorwaarden wel onredelijk bezwarend, tenzij de consument ten minste een maand krijgt nadat de gebruiker zich schriftelijk op het beding heeft beroepen, om voor de volgens de wet bevoegde rechter te kiezen (artikel 6:236 onder n BW). Deze pagina gaat over zakelijke schadeclaims.
Wat doe je als de tegenpartij na een gewonnen arbitrage niet betaalt?
Je vraagt de voorzieningenrechter om verlof tot tenuitvoerlegging (artikel 1062 Rv). Daarna kan de deurwaarder het vonnis betekenen en beslag leggen (artikel 430 lid 3 Rv). Bij een buitenlands arbitraal vonnis vraag je erkenning en tenuitvoerlegging aan het gerechtshof (artikel 1075 Rv als een verdrag van toepassing is, anders artikel 1076 Rv).
Stuit een arbitragebeding de verjaring?
Nee, het enkele beding niet. De verjaring wordt gestuit door het instellen van een eis, ook in arbitrage (artikel 3:316 lid 1 BW), door een schriftelijke aanmaning of een ondubbelzinnig voorbehoud van je recht op nakoming (artikel 3:317 lid 1 BW) of door erkenning door de wederpartij (artikel 3:318 BW).
Hoe lang duurt een arbitrage over schadevergoeding?
Een vaste duur bestaat niet. Het NAI-reglement stelt wel termijnen, zoals een vonnis binnen acht weken na de laatste zitting of memorie (artikel 46 lid 1). Geldt de spoedbodemarbitrage, dan volgt de uitspraak binnen vijf maanden na de regiezitting (artikel D11 lid 1). Die regeling geldt automatisch bij een arbitrageovereenkomst van op of na 1 maart 2024, een vordering onder de grens van artikel 42 lid 1 onder b en als partijen haar niet hebben uitgesloten.
Primaire bronnen
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: artikel 430, 700, 1020, 1022a, 1025, 1027, 1039, 1040, 1041, 1042, 1049, 1052, 1054, 1058, 1061b, 1062, 1063, 1064, 1064a, 1065, 1066, 1075 en 1076; ook 1022c
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 3:310, 3:316, 3:317, 3:318, 3:319 en 3:324
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikel 6:74, 6:82, 6:83, 6:95, 6:96, 6:97, 6:98, 6:101, 6:119, 6:119a, 6:120, 6:162 en 6:236
- Hoge Raad 28 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:766 (stuiting door aanmaning, ook bij vorderingen tot schadevergoeding; r.o. 3.6.2 en beslissing)
- Verdrag over de erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse scheidsrechterlijke uitspraken (New York, 1958), artikel III
- NAI Arbitragereglement 2024 en toelichting (versie ingaande 31 december 2024), artikel 7, 8, 9, 15, 33, 36, 42, 46, 48, 50, 56, 57, 58 en 59, Appendix D