Bij proceskosten bij intellectueel eigendom (IE-zaken) betaalt de verliezer niet het lage forfait van een gewone civiele zaak. Hij betaalt in beginsel de redelijke en evenredige kosten van de winnaar (artikel 1019h Rv). Voor de rechtbank bestaan daarvoor maxima per soort zaak. Als advocaat intellectueel eigendomsrecht bij MAAK Advocaten in Amsterdam bespreek ik met je wat het kostenrisico in jouw zaak is, als eiser en als gedaagde.
Wat een IE-procedure je kan kosten of opleveren, staat in dit artikel. De pillar intellectueel eigendomsrecht geeft het overzicht, en over de hoogte van je schade lees je bij schadevergoeding bij IE-inbreuk.
Wat zeggen de regels over proceskosten bij intellectueel eigendom?
In een IE-zaak wordt de verliezer op vordering veroordeeld in de redelijke en evenredige kosten van de winnaar, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet. Dat staat in artikel 1019h Rv.
De bepaling voert artikel 14 van Richtlijn 2004/48/EG uit, de Handhavingsrichtlijn. In een gewone civiele zaak betaalt de verliezer een forfait, het liquidatietarief, dat een deel van de advocaatkosten dekt. In een IE-zaak gaat het om de redelijke en evenredige kosten die de winnaar echt heeft gemaakt. De titel waarin die bepaling staat, geldt onder meer voor de Auteurswet, de Databankenwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en het Benelux-verdrag over merken en modellen (artikel 1019 Rv).
| Onderdeel | Gewone civiele zaak | IE-zaak |
|---|---|---|
| Wettelijke basis | Artikel 237 Rv: de verliezer wordt in de kosten veroordeeld | Artikel 1019h Rv: redelijke en evenredige kosten, tenzij de billijkheid zich verzet |
| Wat de verliezer betaalt | Een forfait op basis van punten per proceshandeling | In beginsel de onderbouwde kosten, tot het maximum van de categorie |
| Waar de hoogte van afhangt | Het aantal punten en het liquidatietarief | De categorie volgens de indicatietarieven en je onderbouwing |
Hoe het liquidatietarief werkt, en wanneer de rechter in gewone zaken toch de werkelijke kosten toewijst, lees je bij vergoeding van werkelijk gemaakte proceskosten. Griffierecht en andere kosten van een procedure staan bij juridische kosten en honorarium.
Welke bedragen noemen de indicatietarieven voor IE-zaken?
De Rechtspraak noemt voor IE-zaken maxima die als redelijk en evenredig gelden. In kort geding € 7.200 (eenvoudig) tot € 30.000 (complex), in een bodemzaak € 9.600 tot € 48.000. Het zijn maxima voor het werk van de advocaat, geen vaste prijzen.
De bedragen komen uit de indicatietarieven in IE-zaken, versie 1 februari 2026, met een eigen regeling voor de rechtbanken en voor de gerechtshoven. Zeer eenvoudige zaken vallen onder het liquidatietarief.
| Soort zaak en categorie | Rechtbank (eerste aanleg) | Gerechtshof (hoger beroep) |
|---|---|---|
| Kort geding, zeer eenvoudig | liquidatietarief | liquidatietarief |
| Kort geding, eenvoudig | € 7.200 | € 7.200 |
| Kort geding, normaal | € 18.000 | € 18.000 |
| Kort geding, complex | € 30.000 | € 30.000 |
| Bodemzaak, zeer eenvoudig | liquidatietarief | liquidatietarief |
| Bodemzaak, eenvoudig | € 9.600 | € 9.600 |
| Bodemzaak, normaal | € 21.000 of € 24.000 | € 24.000 |
| Bodemzaak, complex | € 42.000 of € 48.000 | € 48.000 |
Bij een normale of complexe bodemzaak bij de rechtbank noemt de regeling twee bedragen. Het lagere geldt tot en met de mondelinge behandeling of re- en dupliek, het hogere na aanvullende akte- of conclusiewisseling en/of mondelinge behandeling. De bedragen gelden voor het werk van de advocaat, inclusief buitengerechtelijke advocaatkosten. Ze gelden exclusief verschotten, griffierecht, btw en kosten van deskundigen. Voor incidenten noemt de regeling € 1.200, € 3.000 en € 6.000 (eenvoudig, normaal, complex). Bij prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie komt er maximaal € 18.000 bij. Octrooizaken hebben een eigen tabel.
Het Hof van Justitie accepteert zulke maxima onder voorwaarden: de kosten moeten redelijk blijven en de winnaar moet minstens een significant en passend deel ervan terugkrijgen (HvJ 28 juli 2016, C-57/15, United Video Properties, punt 29 tot en met 32).
Let op: artikel 1019h Rv en de indicatietarieven (punt 5 tot en met 7) vragen een onderbouwde kostenopgave. Dien haar in binnen de termijn voor de laatste producties; tot 24 uur voor de zitting kun je haar aanvullen. Zonder onderbouwing wijst de rechter in beginsel hooguit het liquidatietarief toe. Leg je kostenopgave voor aan een advocaat die IE-zaken voert, voordat je haar indient.
Waar hangt de kostenveroordeling van af?
Of je kosten vergoed krijgt, hangt af van vijf dingen: of de zaak onder artikel 1019h Rv valt, of je de vergoeding vordert, hoe je je kosten onderbouwt, in welke categorie de zaak valt en of de billijkheid zich verzet.
- Valt de zaak onder artikel 1019h Rv? Bij merken, modellen, auteursrecht en octrooi wel. Bij slaafse nabootsing niet. Bij een gemengde grondslag volgt artikel 1019h alleen voor het IE-deel, en voor de rest geldt een evenredig deel van het liquidatietarief (indicatietarieven, punt 1 onder b; HR 17 april 2015, rov. 3.11.1 en 3.11.2).
- Heb je het uitdrukkelijk gevorderd? De regeling past alleen als je dat vraagt, ook als gedaagde. Een eis in reconventie is daarvoor niet nodig.
- Heb je de kosten gespecificeerd? Voert de wederpartij verweer, dan moet je je kosten specificeren (HR 13 november 2015, rov. 6.3). De regeling vraagt om het uurtarief en eventuele prijsafspraken, een overzicht van tijd, advocaat en datum per werkzaamheid, en de verschotten. Je geeft dat op binnen de termijn voor de laatste producties, tenzij de rechter anders bepaalt.
- In welke categorie valt de zaak? De rechter kijkt naar het feitenonderzoek, het aantal grondslagen en verweren, het aantal proceshandelingen en producties, het financiële belang en het aantal advocaten.
- Verzet de billijkheid zich? Dat is de wettelijke uitzondering. Daarnaast kunnen de kosten worden gecompenseerd als partijen over en weer op enkele punten in het ongelijk zijn gesteld (artikel 237 lid 1 Rv; HR 4 december 2015, rov. 5.1.2).
De rechter beslist over de toewijsbaarheid en de hoogte van de kosten ook ambtshalve (HR 4 december 2015, rov. 6.2.1).
Mijn advies is om je kosten vanaf de eerste dag te registreren op het niveau waarop de rechter ze wil zien: per werkzaamheid, met datum en advocaat. Wie dat achteraf probeert te reconstrueren, levert een onderbouwing die de wederpartij makkelijk kan aanvallen. Een goed overzicht kan het verschil maken tussen het maximum van de categorie en het liquidatietarief.
In een merkzaak waarin ik appellante Essegé bijstond, begrootte het Gerechtshof Amsterdam de kosten van beide instanties met de indicatietarieven voor een normale bodemzaak (ECLI:NL:GHAMS:2018:2032, 19 juni 2018, rov. 2.13). Dat de wederpartij bewijs van gebruik eiste en tijdrovende verweren voerde, was voor het hof geen reden om van die tarieven af te wijken.
Let op: dagvaard je op merkinbreuk én op slaafse nabootsing, dan geldt artikel 1019h Rv alleen voor het IE-deel. Je moet aangeven welk deel van de kosten daaronder valt. Voor de rest wijst de rechter een evenredig deel van het liquidatietarief toe. Laat een IE-advocaat eerst bepalen welk deel van je dagvaarding onder artikel 1019h Rv valt.
Wil je weten in welke categorie jouw zaak waarschijnlijk valt, en wat dat betekent voor je kostenrisico? Laat het inschatten door een advocaat intellectueel eigendomsrecht, voordat je reageert op een sommatie of dagvaardt.
Wat riskeer je als eiser en wat als gedaagde?
Verlies je als eiser, dan betaal je je eigen advocaat én, op vordering, de redelijke en evenredige kosten van de gedaagde. Als gedaagde kun je dezelfde vergoeding vorderen als je wint, zonder eigen eis in reconventie (artikel 1019h Rv; indicatietarieven, punt 2).
Het risico is dus groot aan beide kanten. Verlies je een normale bodemzaak bij de rechtbank, dan kan de wederpartij volgens de maxima tot € 21.000 of € 24.000 op je verhalen. Dat komt bovenop je eigen kosten, verschotten en griffierecht. Verlies je ook in hoger beroep, dan komt er een tweede veroordeling bij.
Ook een voorlopige maatregel kan terugkomen. De rechter kan bepalen dat de aanvrager de schade vergoedt, op vordering van degene die door de maatregel is getroffen. Dat kan als het beslag ten onrechte is gelegd, de maatregel niet had moeten worden getroffen of er geen inbreuk was (artikel 1019g Rv).
Stemt de gedaagde na de dagvaarding toe, maar blijven partijen het oneens over de kosten? Dan kan de eiser zijn eis ter zitting verminderen tot de kostenvordering. Zo krijgt hij een kostenbeslissing. Trekt de eiser het kort geding in, dan kan de gedaagde nog een kostenbeslissing verlangen, mits hij dat tijdig meldt. Artikel 1019h Rv kan dan van toepassing zijn (HR 3 juni 2016, rov. 3.4.3, 3.5.3 en 3.6).
Daarom leg ik de wederpartij in een sommatie naast het stoppen ook een kostenvoorstel voor. Een afgesproken bedrag scheelt beide kanten een procedure over de kosten. Komt het toch tot een procedure en zijn partijen het uitdrukkelijk eens over het bedrag, dan wijst de rechter dat in beginsel toe zonder specificatie.
Wat is het kostenrisico van een kort geding en van een bodemprocedure?
In kort geding liggen de maxima lager dan in een bodemzaak: bij een normale zaak € 18.000 tegenover € 21.000 of € 24.000. Een kort geding is wel een voorlopige voorziening die haar kracht kan verliezen zonder bodemprocedure (artikel 1019i Rv).
De voorzieningenrechter bepaalt een redelijke termijn voor de eis in de hoofdzaak. Stelt hij geen termijn, dan geldt een vangnet. Heeft de gedaagde een verklaring ingediend en is na ten minste 31 dagen, waarvan ten minste 20 werkdagen, geen eis in de hoofdzaak ingesteld, dan verliest de voorziening haar werking. Reken dus met beide procedures als je een inbreuk definitief wilt stoppen.
Hoe een kort geding bij IE-inbreuk verloopt, lees je bij kort geding bij IP-inbreuk.
Ik maak de keuze tussen kort geding en bodem af van je doel. Wil je snel stoppen, dan begin ik met een kort geding en bespreek ik vooraf of daarna een bodemprocedure nodig is. Is de inbreuk klein en stopt de wederpartij op het eerste verzoek, dan raad ik een procedure af. De kosten wegen dan zelden op tegen wat je ermee bereikt.
Let op: vraag je een voorlopig verbod en blijkt later dat er geen inbreuk was, dan kan de rechter je op vordering van de wederpartij de schade laten vergoeden (artikel 1019g Rv). Dat komt naast de proceskosten. Reken het kostenrisico van beide routes met een gespecialiseerde advocaat door voordat je dagvaardt.
Wat riskeer je bij bewijsbeslag?
Bewijsbeslag of een gedetailleerde beschrijving vraag je aan de voorzieningenrechter, zo nodig zonder de wederpartij te horen (artikel 1019b Rv). Je draagt het risico: blijkt het beslag ten onrechte, dan kan de rechter je tot schadevergoeding veroordelen (artikel 1019g Rv).
De indicatietarieven dekken alleen het werk van de advocaat. Kosten van deskundigen vallen niet onder die tarieven. Het Hof van Justitie rekent kosten van een technisch adviseur wel tot de kosten naast de advocaatkosten die artikel 14 van de richtlijn noemt, als ze direct en nauw met de procedure samenhangen. Kosten voor algemene marktobservatie en het opsporen van nog onbekende inbreukmakers lijken daar niet onder te vallen (HvJ C-57/15, punt 38 en 39). Hoe bewijsbeslag in de praktijk werkt, lees je bij bewijsbeslag.
Wat doe je eerst om je kostenrisico te beperken?
Begin met je bewijs, de grondslagen en je uren, en kies daarna pas de route. Alleen grondslagen onder artikel 1019h Rv geven recht op die vergoeding.
- Leg het bewijs van de inbreuk vast, voordat de aanbieding of de wederpartij verdwijnt.
- Bepaal op welke grondslagen je procedeert en welke daarvan onder artikel 1019h Rv vallen.
- Registreer je uren per werkzaamheid, met datum en advocaat.
- Bied een stop en een kostenafspraak aan voordat je dagvaardt.
- Kies de route (sommatie, kort geding of bodem) nadat je het kostenrisico per route hebt doorgerekend.
Praktijkvoorbeeld: een dagvaarding over een gelijkend merk
Stel: een importeur van fietsaccessoires krijgt een dagvaarding van een merkhouder. De merkhouder vordert een verbod en proceskosten op de voet van artikel 1019h Rv. Dit is een illustratie, geen echte zaak.
De importeur laat eerst de categorie inschatten. Eén merk, één product en weinig verweren wijzen op een eenvoudige of normale zaak. Hij legt de kostenopgave van de merkhouder naast de indicatietarieven en vraagt om een specificatie per werkzaamheid. Daarna weegt hij het kostenrisico af tegen een stop en een schikking.
Wanneer schakel je een advocaat in?
Schakel een advocaat in zodra je een sommatie of dagvaarding ontvangt, of overweegt er een te sturen. Dan bepaalt de gekozen route en je kostenonderbouwing wat je kunt terugkrijgen of moet betalen (artikel 1019h Rv).
Het eerste waar ik naar vraag, is een kostenoverzicht dat de rechter kan toetsen. Daarnaast kijk ik of je zaak een zuivere IE-zaak is of een gemengde, want dat bepaalt welk deel van je kosten je kunt verhalen. Werk je met meerdere partijen of advocaten, dan bespreek ik vooraf wie welke kosten draagt.
Hoe werkt MAAK Advocaten bij het kostenrisico in IE-zaken?
In de eerste dagen beoordeel ik bij MAAK Advocaten je stukken en de grondslagen. Daarna bepalen we in welke categorie van de indicatietarieven je zaak waarschijnlijk valt.
Vervolgens rekenen we het kostenrisico per route voor je door: sommatie, kort geding of bodemprocedure. Ik treed op in eerste aanleg en in hoger beroep, als eiser en als gedaagde. De juridische kant nemen wij van je over. Jij beslist met die cijfers welke route past bij je doel.
Veelgestelde vragen over proceskosten in IE-zaken
Krijg je in een IE-zaak al je advocaatkosten vergoed?
Niet automatisch. De winnaar kan de redelijke en evenredige kosten vorderen (artikel 1019h Rv), in beginsel tot het maximum van de categorie uit de indicatietarieven. Je moet de kosten specificeren en de billijkheid kan zich verzetten. Verschotten en griffierecht komen daar apart bij.
Wat is het verschil tussen het liquidatietarief en de indicatietarieven?
Het liquidatietarief is een forfait op basis van punten per proceshandeling. De indicatietarieven noemen voor IE-zaken hogere maxima per categorie, omdat artikel 1019h Rv de redelijke en evenredige kosten vergoedt. Zonder onderbouwing van je kosten geldt in beginsel hooguit het liquidatietarief.
Gelden de indicatietarieven ook in hoger beroep?
Ja, maar het gerechtshof hanteert een eigen regeling. Daarin zijn de maxima in kort geding gelijk aan die van de rechtbank en voor bodemzaken € 9.600, € 24.000 en € 48.000. De tarieven voor de rechtbank gelden uitsluitend in eerste aanleg. Octrooizaken hebben aparte tarieven.
Wat gebeurt er met de proceskosten als je een kort geding intrekt?
Trekt de eiser een kort geding in, dan beslist de voorzieningenrechter alleen nog over de kosten als de gedaagde dat tijdig verlangt: uiterlijk veertien dagen na de datum waartegen hij was opgeroepen (HR 3 juni 2016, rov. 3.4.3). Artikel 1019h Rv kan dan gelden voor de kosten van de IE-geschilpunten (rov. 3.6).
Wanneer schakel je een advocaat in bij een IE-zaak met kostenrisico?
Schakel een advocaat in zodra je een sommatie of dagvaarding krijgt of overweegt er een te sturen. Dan bepalen de gekozen route en je kostenonderbouwing wat je kunt terugkrijgen of moet betalen (artikel 1019h Rv). Bij MAAK Advocaten beoordeelt een advocaat intellectueel eigendomsrecht je kostenrisico per route.
Primaire bronnen
- Richtlijn 2004/48/EG betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten, PB L 157 van 30 april 2004: artikel 14
- Hof van Justitie 28 juli 2016, C-57/15, United Video Properties/Telenet, ECLI:EU:C:2016:611: punt 29 tot en met 32 en 38 tot en met 40
- Artikel 1019 Rv: toepassingsbereik van de titel over handhaving van intellectuele-eigendomsrechten
- Artikel 1019b Rv: voorlopige maatregelen ter bescherming van bewijs
- Artikel 1019g Rv: schadevergoeding bij ten onrechte gelegd beslag of onterechte voorlopige maatregel
- Artikel 1019h Rv: proceskosten in IE-zaken
- Artikel 1019i Rv: termijn voor de eis in de hoofdzaak
- Artikel 237 Rv: kostenveroordeling en compensatie
- Indicatietarieven in IE-zaken, rechtbanken en gerechtshoven (versie 1 februari 2026), Rechtspraak
- Hoge Raad 17 april 2015, ECLI:NL:HR:2015:1063: rov. 3.11.1 en 3.11.2
- Hoge Raad 13 november 2015, ECLI:NL:HR:2015:3304: rov. 6.3
- Hoge Raad 4 december 2015, ECLI:NL:HR:2015:3477: rov. 5.1.2 en 6.2.1
- Hoge Raad 3 juni 2016, ECLI:NL:HR:2016:1087: rov. 3.4.3, 3.5.3 en 3.6
- Gerechtshof Amsterdam 19 juni 2018, ECLI:NL:GHAMS:2018:2032: rov. 2.13
Loop je een kostenrisico in een IE-zaak, als eiser of als gedaagde? Leg je situatie aan mij voor: bel 020 210 31 38 of stuur je vraag via de pagina advocaat intellectueel eigendomsrecht. — Arnout Gieske