Een AI-contract is naar Nederlands recht een gewoon contract, meestal een overeenkomst van opdracht, een licentie of een koop, en de algemene regels van het Burgerlijk Wetboek gelden. Sinds 2024 voegt de Europese AI-verordening plichten toe die je in het contract moet verdelen. Een smart contract kan een afspraak vastleggen of uitvoeren, maar vervangt het contractenrecht niet. Laat AI-contracten en smart contracts opstellen of toetsen vóór je tekent.
Deze pagina is voor ondernemers die AI-systemen kopen, verkopen, in licentie geven of laten bouwen, en voor bedrijven die smart contracts in hun handel gebruiken. Je leest hoe het recht deze contracten kwalificeert, welke data en rollen uit de AI-verordening tellen, wie aansprakelijk is als het misgaat en wanneer een smart contract bindt. Welke bepalingen je concreet opneemt, staat op onze pagina over AI-clausules in zakelijke contracten; de verordening zelf op onze pagina over de inwerkingtreding van de AI-verordening.
Wat is een AI-contract naar Nederlands recht?
Het Burgerlijk Wetboek kent geen apart AI-contract. Ontwikkeling of beheer van een AI-systeem is meestal een overeenkomst van opdracht (artikel 7:400 BW), toegang tot software meestal een licentie, en levering van een apparaat met ingebouwde AI kan een koop zijn (artikel 7:1 BW).
De kwalificatie telt, omdat elk contracttype eigen aanvullende regels meebrengt. Bij koop moet de zaak aan de overeenkomst beantwoorden en moet de koper tijdig klagen (artikelen 7:17 en 7:23 BW). Bij opdracht moet de opdrachtnemer de zorg van een goed opdrachtnemer in acht nemen (artikel 7:401 BW), een inspanningsverbintenis. Leg daarom vast wat het AI-systeem moet kunnen en wie welk risico draagt, in plaats van op deze standaardregels te vertrouwen. Zie ook onze pagina over IT-contracten en de SaaS-overeenkomst.
Welke data en rollen uit de AI-verordening raken je contract?
De AI-verordening geldt sinds 1 augustus 2024 in fases. Na de wijziging van juli 2026 gelden de hoofdregels vanaf 2 augustus 2026 en de eisen voor AI-systemen met een hoog risico vanaf 2 december 2027 of 2 augustus 2028 (artikel 113).
| Wat geldt | Vanaf | Bron |
|---|---|---|
| Algemene bepalingen, AI-geletterdheid (artikel 4) en verboden praktijken (artikel 5) | 2 februari 2025 | Artikel 113, onder a |
| Regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden, governance en sancties | 2 augustus 2025 | Artikel 113, onder b |
| Algemene toepassing, met transparantieplichten (artikel 50; voor generatieve systemen die al eerder in de handel waren geldt artikel 50 lid 2 vanaf 2 december 2026) | 2 augustus 2026 | Artikel 113 |
| Nieuwe verboden in artikel 5 lid 1 onder ba en bb | 2 december 2026 | Artikel 113, onder a |
| Hoog risico, bijlage III (bijvoorbeeld werving en kredietwaardigheid) | 2 december 2027 | Artikel 113, onder c, i |
| Hoog risico, AI in producten onder bijlage I | 2 augustus 2028 | Artikel 113, onder c, ii |
Die data staan in de geconsolideerde tekst van de AI-verordening zoals gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744 (Digital Omnibus on AI). De rollen bepalen wie welke plicht draagt. De aanbieder ontwikkelt een AI-systeem, of laat het ontwikkelen, en brengt het onder eigen naam in de handel; de gebruiksverantwoordelijke gebruikt het onder eigen gezag (artikel 3, punten 3 en 4). Bij een systeem met hoog risico moeten de aanbieder en een derde die een AI-systeem, model, hulpmiddel of onderdeel levert, schriftelijk vastleggen welke informatie, technische toegang en bijstand de aanbieder nodig heeft om aan de verordening te voldoen (artikel 25 lid 4).
Wie is aansprakelijk als een AI-systeem schade veroorzaakt?
Tussen de contractpartijen is de leverancier aansprakelijk als hij tekortschiet en dat aan hem kan worden toegerekend (artikel 6:74 BW). Tegenover derden geldt de productaansprakelijkheid van de producent van een gebrekkig product (artikel 6:185 BW).
Gebruikt een leverancier bij de uitvoering een hulpmiddel dat daarvoor ongeschikt is, dan wordt de tekortkoming hem in beginsel toegerekend, tenzij dat onredelijk zou zijn (artikel 6:77 BW). Of software daarbij een “zaak” is, is in de rechtspraak niet uitgemaakt; regel het daarom in het contract. De nieuwe productaansprakelijkheidsrichtlijn noemt software uitdrukkelijk een product en geldt voor producten die na 9 december 2026 in de handel komen of in gebruik worden genomen (artikelen 2 lid 1, 4 punt 1 en 22 Richtlijn (EU) 2024/2853). Nederland zet haar om met wetsvoorstel 36 906; ga de stand na voordat je op de nieuwe regels vertrouwt. De huidige regels staan op onze pagina over productaansprakelijkheid.
Een aansprakelijkheidsbeperking is tussen bedrijven in de regel geldig, maar de rechter kan haar opzijzetten als een beroep erop naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW). Boetes onder de AI-verordening treffen de partij die haar eigen plichten schendt; een vrijwaring verschuift alleen de financiële last tussen partijen. Meer over aansprakelijkheid beperken.
Sta je op het punt een AI-ontwikkel- of licentiecontract te tekenen? Laat onze advocaat contractenrecht de verdeling van de AI-verordeningsplichten toetsen voordat de data voor hoog risico op jouw systeem van toepassing worden.
Is een smart contract juridisch bindend?
Een smart contract is computercode die afgesproken stappen automatisch uitvoert, bijvoorbeeld een betaling na bevestigde levering. Het bindt als er een aanbod en aanvaarding is (artikel 6:217 lid 1 BW); een vorm is niet vereist, tenzij de wet anders bepaalt (artikel 3:37 lid 1 BW).
De code is daarom meestal de uitvoering van een afspraak, niet de hele afspraak. Doet de code iets wat partijen niet bedoelden, dan gelden de gewone regels over uitleg van de overeenkomst, over dwaling (artikel 6:228 BW) en over onverschuldigde betaling (artikel 6:203 BW). Eist de wet een schriftelijke handtekening, dan kan een elektronische handtekening dezelfde werking hebben als die voldoende betrouwbaar is (artikel 3:15a BW).
Wat gaat er in de praktijk mis met smart contracts?
De meeste geschillen ontstaan doordat de code automatisch presteert terwijl de feiten betwist zijn. Een betaling op basis van een foute gegevensbron is op de blockchain niet zomaar terug te draaien, maar wel terug te vorderen naar Nederlands recht.
- De gegevensbron (oracle) meldt een levering of prijs die niet klopt, en de code handelt daarnaar.
- Partijen legden nooit vast wat er geldt als code en schriftelijke afspraken van elkaar afwijken.
- De wederpartij is alleen bekend via een walletadres, wat handhaving en betekening van stukken bemoeilijkt.
- Dwingend recht, zoals consumentenbescherming, blijft gelden, wat de code ook doet.
Leg daarom naast de code een korte schriftelijke raamovereenkomst vast. Die bepaalt welk document voorgaat, hoe een betwiste automatische stap wordt teruggedraaid, welk recht geldt en welke rechter beslist. Zie ook onze pagina over rechtskeuze in een contract.
Praktijkvoorbeeld: een AI-module voor kwaliteitscontrole
Stel: een Duits softwarebedrijf geeft een Nederlandse machinebouwer een licentie op een AI-camerasysteem, dat de machinebouwer inbouwt in een verpakkingsmachine onder eigen naam. De module herkent slechte sealnaden en stopt de lijn.
Sinds de wijziging van juli 2026 is een AI-systeem dat alleen voor kwaliteitscontrole wordt gebruikt geen veiligheidscomponent, tenzij falen of slecht functioneren de gezondheid of veiligheid in gevaar brengt (artikel 6 leden 1a en 1b AI-verordening). Omdat de module alleen de sealkwaliteit controleert, is het op die grond geen systeem met hoog risico; zou het ook operators beschermen, dan verandert dat. De machinebouwer heeft toch documentatie en ondersteuning van de leverancier nodig. In de licentie spreken partijen af welke documenten en logs de leverancier levert, hoe modelwijzigingen worden getest, en een aansprakelijkheidsplafond met een apart plafond voor kosten van toezicht. Een geschil over een gemiste fout wordt dan getoetst aan de afgesproken prestaties, niet aan algemene verwachtingen.
Wanneer schakel je een advocaat in voor een AI-contract?
Vóór je een AI-ontwikkel-, licentie- of leveringscontract tekent, als je systeem een hoog risico kan hebben, en zodra de automatische uitvoering van een smart contract leidt tot een betwiste betaling of levering.
MAAK Advocaten in Amsterdam adviseert ondernemers over technologie- en commerciële contracten naar Nederlands recht. We stellen AI- en softwarecontracten op en toetsen ze, verdelen de plichten uit de AI-verordening en procederen bij de Nederlandse rechter. Zie ook onze pagina’s over software beschermen en onze advocaat ICT-recht.
Veelgestelde vragen over AI-contracten en smart contracts
Bestaat er een aparte wet voor AI-contracten?
Nee. AI-contracten vallen onder de algemene regels van het Burgerlijk Wetboek, zoals die over opdracht (artikel 7:400 BW) of koop (artikel 7:1 BW). De Europese AI-verordening voegt plichten toe die partijen in het contract moeten verdelen.
Wanneer gelden de eisen voor AI met een hoog risico?
Na de wijziging door Verordening (EU) 2026/1744: vanaf 2 december 2027 voor systemen uit bijlage III en vanaf 2 augustus 2028 voor AI in producten onder de wetgeving van bijlage I (artikel 113 AI-verordening).
Moet een AI-contract schriftelijk?
Het contractenrecht eist geen vorm (artikel 3:37 BW). Bij AI-systemen met een hoog risico moeten de aanbieder en een leverancier van onderdelen of hulpmiddelen de nodige informatie en bijstand wel schriftelijk vastleggen (artikel 25 lid 4 AI-verordening).
Is een smart contract een geldige overeenkomst?
Dat kan. Een overeenkomst komt tot stand door aanbod en aanvaarding (artikel 6:217 BW), in elke vorm. De code voert de afspraak meestal uit; geschillen over wat is afgesproken, beslist de rechter naar het gewone contractenrecht.
Kan ik een betaling door een smart contract terugvorderen?
Ja, als er geen rechtsgrond voor was, bijvoorbeeld omdat de code op foute gegevens handelde. De betaler kan het bedrag als onverschuldigd betaald terugvorderen (artikel 6:203 BW), ook als de transactie op de blockchain zelf niet terug te draaien is.
Primaire bronnen
- Burgerlijk Wetboek: artikel 3:15a, 3:37, 6:74, 6:77, 6:185, 6:203, 6:217, 6:228, 6:248, 7:1, 7:17, 7:23, 7:400 en 7:401
- Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), geconsolideerde tekst van 27 juli 2026, artikelen 3, 4, 5, 6, 25, 50 en 113
- Verordening (EU) 2026/1744 (Digital Omnibus on AI)
- Richtlijn (EU) 2024/2853 (productaansprakelijkheid), artikelen 2, 4 en 22
- Kamerstukken 36 906, nr. 2: voorstel Implementatiewet richtlijn herziening productaansprakelijkheid
