Arbitrageprocedure bij opzegging distributieovereenkomst

Gepubliceerd · bijgewerkt

Blog delen

WhatsAppLinkedIn

Bevat je distributieovereenkomst een arbitragebeding, dan voer je een geschil over de opzegging, zoals de opzegtermijn, schadevergoeding, voorraad of klanten, in beginsel in een arbitrageprocedure: de rechter verklaart zich onbevoegd als de wederpartij zich vóór alle weren op het beding beroept (artikel 1022 Rv). Laat het beding en je vordering toetsen voordat je de arbitrage start.

Deze pagina is bedoeld voor distributeurs en leveranciers die na de opzegging van een distributieovereenkomst willen procederen of zich moeten verweren. Een distributieovereenkomst heeft in het Burgerlijk Wetboek geen eigen wettelijke regeling. Voor de opzegging geldt daarom vooral wat partijen hebben afgesproken, aangevuld en begrensd door de redelijkheid en billijkheid. Hoe arbitrage in het algemeen werkt, lees je bij arbitrage in Nederland.

Valt een geschil over de opzegging onder het arbitragebeding?

Dat hangt af van de tekst van het beding. De wet staat toe dat partijen geschillen uit een bepaalde, al dan niet contractuele rechtsbetrekking aan arbitrage onderwerpen (artikel 1020 lid 1 Rv). Een ruim beding kan dus ook vorderingen uit onrechtmatige daad omvatten.

Het NAI raadt een beding aan dat alle geschillen naar aanleiding van de overeenkomst, en van nadere overeenkomsten die daarvan het gevolg zijn, aan arbitrage volgens het NAI-reglement onderwerpt (modelclausule van het NAI). Bij zo’n formulering ligt het voor de hand dat ook een geschil over de opzegging, de afwikkeling van voorraad of lopende orders eronder valt. Bij een smaller beding is het een kwestie van uitleg. Een reglement waarnaar het beding verwijst, zoals dat van het NAI of de ICC, maakt deel uit van de afspraak (artikel 1020 lid 6 Rv).

Dat de distributieovereenkomst is opgezegd of volgens een partij ongeldig is, maakt het beding niet zonder meer ongeldig. Het beding wordt als afzonderlijke overeenkomst beoordeeld, en het scheidsgerecht kan ook oordelen over het bestaan en de geldigheid van de hoofdovereenkomst (artikel 1053 Rv). Over zijn eigen bevoegdheid beslist het scheidsgerecht zelf (artikel 1052 lid 1 Rv). Het beding moet wel blijken uit een geschrift; een verwijzing naar algemene voorwaarden met een arbitragebeding volstaat als de wederpartij die heeft aanvaard (artikel 1021 Rv).

Welke maatstaf geldt voor de opzegging van een distributieovereenkomst?

Een duurovereenkomst voor onbepaalde tijd zonder wettelijke of contractuele opzegregeling, zoals veel distributieovereenkomsten, is in beginsel opzegbaar. De redelijkheid en billijkheid kunnen wel een voldoende zwaarwegende grond, een bepaalde opzegtermijn of een aanbod van (schade)vergoeding vereisen (HR 28 oktober 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ9854, r.o. 3.5.1).

Het gaat niet om vaste, cumulatieve voorwaarden: welke eis of eisen gelden, hangt af van de aard en inhoud van de overeenkomst en de omstandigheden van het geval; een vast aantal maanden bestaat niet. Staat er een opzegregeling in het contract, dan is die het vertrekpunt. Het scheidsgerecht beslist naar de regelen des rechts, tenzij partijen het hebben opgedragen als goede personen naar billijkheid te beslissen, en houdt rekening met de toepasselijke handelsgebruiken (artikel 1054 Rv). De inhoudelijke regels lees je bij het opzeggen van een distributieovereenkomst en bij het opzeggen van een langdurige commerciële overeenkomst.

Afspraken over exclusiviteit, gebieden of prijzen in een distributieovereenkomst kunnen ook onder het mededingingsrecht vallen. Laat dat zo nodig apart beoordelen; deze pagina gaat daar niet op in.

Hoe start je de arbitrage en hoe snel moet je zijn?

Bij het NAI start je met een arbitrageaanvraag; de arbitrage is aanhangig op de dag dat het NAI Secretariaat die ontvangt (artikel 8 lid 1 NAI-reglement). Een vaste wettelijke termijn om na een opzegging te beginnen bestaat niet, maar let op de verjaring.

Een vordering tot schadevergoeding verjaart vijf jaar na de dag na die waarop je met de schade en de aansprakelijke partij bekend bent geworden, en in ieder geval twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte (artikel 3:310 lid 1 BW). Je stuit de verjaring onder meer door een eis in te stellen of door een schriftelijke aanmaning (artikel 3:316 lid 1 en 3:317 lid 1 BW). Snelheid is vooral nodig als je wilt dat de leveringen tijdelijk doorlopen; zie de volgende vraag.

Na de aanvraag dient de verweerder binnen veertien dagen een kort antwoord in (artikel 9 lid 4), en het NAI benoemt de arbiters in beginsel binnen drie maanden (artikel 15 lid 4). Is de arbitrageovereenkomst op of na 1 maart 2024 gesloten, blijft het gevorderde onder de grens van artikel 42 lid 1 onder b en hebben partijen de regeling niet uitgesloten, dan geldt de spoedbodemarbitrage. Daarin beslist in de regel één arbiter, dient elke partij in beginsel één memorie in en volgt de uitspraak binnen vijf maanden na de regiezitting (artikel 42 en Appendix D). Het verdere verloop lees je bij de werking van een arbitrageprocedure; de tekst van het reglement staat op de site van het NAI.

Kun je bij spoed toch naar de rechter in kort geding?

Ja. Een arbitragebeding belet geen kort geding, zoals over voortzetting van leveringen (artikel 1022a Rv). Beroept de wederpartij zich tijdig op het beding, dan is de rechter alleen bevoegd als de beslissing niet of niet tijdig in arbitrage te krijgen is (artikel 1022c Rv).

Tijdig betekent: vóór alle weren. Of arbitrage op tijd uitkomst biedt, hangt mede af van het reglement. Onder het NAI-reglement kun je in spoedeisende zaken een arbitraal kort geding aanvragen, ook als er nog geen bodemarbitrage loopt (artikel 40 lid 1 onder b en artikel 41). In de regel beslist één kortgedingarbiter, binnen twee weken na de zitting (Appendix C, artikel C2 lid 1 en C8 lid 1). Loopt de bodemarbitrage al, dan kan ook het scheidsgerecht zelf een voorlopige voorziening treffen (artikel 1043b lid 1 Rv). Andere instituten, zoals de ICC, hebben eigen spoedregels; lees daarvoor hun reglement.

Beslag om je vordering zeker te stellen vraag je bij de gewone rechter. Een scheidsgerecht kan geen bewarende maatregelen treffen (artikel 1043b lid 1 Rv), en het arbitragebeding belet zo’n verzoek niet (artikel 1022a Rv). Dreigen de leveringen te stoppen of wordt je gebied al aan een ander gegund? Laat dan direct beoordelen of een kort geding of een arbitraal kort geding het snelst werkt.

Waar hangen de kosten van een arbitrage van af?

De kosten hangen vooral af van het geldelijk belang, het aantal arbiters, het bewijs en de duur. Bij het NAI bestaan ze uit administratiekosten, het honorarium en de verschotten van de arbiters en overige noodzakelijke kosten (artikel 56 lid 1 NAI-reglement).

De administratiekosten zijn gebaseerd op het geldelijk belang van vordering en tegenvordering (artikel 57 en Appendix F). Het aantal arbiters, één of drie, volgt uit het beding of wordt door het NAI vastgesteld met het oog op onder meer omvang en complexiteit (artikel 14 lid 2). Voor de arbiters betaalt de eiser een voorschot (artikel 58 lid 2). De kosten van je eigen advocaat horen niet bij de kosten van de arbitrage (artikel 56 lid 2).

In het vonnis veroordeelt het scheidsgerecht de partij die in het ongelijk is gesteld in de kosten van de arbitrage, behoudens bijzondere gevallen. Daarnaast kan het die partij een redelijke vergoeding laten betalen voor de kosten van juridische bijstand van de winnaar, voor zover die noodzakelijk waren (artikel 59 lid 2 en 3). Het NAI licht de kostenposten toe op zijn pagina over de kosten van de arbitrage; andere instituten hebben eigen kostenregels.

Hoe leg je het arbitraal vonnis ten uitvoer, ook in het buitenland?

Een Nederlands arbitraal vonnis leg je pas ten uitvoer na verlof van de voorzieningenrechter van de rechtbank van de plaats van arbitrage (artikel 1062 Rv). Een buitenlands arbitraal vonnis laat je door het gerechtshof erkennen en uitvoerbaar verklaren (artikel 1075 Rv als een verdrag van toepassing is, anders artikel 1076 Rv).

De voorzieningenrechter kan het verlof alleen weigeren als na een summier onderzoek aannemelijk is dat het vonnis zal worden vernietigd of herroepen op een van de wettelijke gronden, of als in strijd met de wet een dwangsom is opgelegd (artikel 1063 lid 1 Rv). Meer daarover lees je bij hoe je een arbitraal vonnis ten uitvoer legt.

Bij een buitenlandse distributeur of leverancier is de plaats van arbitrage belangrijk: ligt die in Nederland, dan geldt het Nederlandse arbitragerecht (artikel 1073 lid 1 Rv). Onder het NAI-reglement is dat Amsterdam als partijen niets kiezen (artikel 27 lid 1). Moet de arbitrage volgens het beding buiten Nederland plaatsvinden, dan verklaart de Nederlandse rechter zich onbevoegd als een partij zich vóór alle weren op het beding beroept, tenzij het beding naar het toepasselijke recht ongeldig is (artikel 1074 Rv). Staten die partij zijn bij het Verdrag van New York erkennen arbitrale vonnissen uit andere staten onder de voorwaarden van dat verdrag als bindend (artikel III); weigeren kan alleen op de gronden van artikel V van dat verdrag. Zie ook tenuitvoerlegging van een buitenlands arbitraal vonnis en internationale arbitrage in Nederland.

Welke vorderingen leg je aan het scheidsgerecht voor?

Meestal gaat het om schadevergoeding wegens een te korte opzegtermijn of een ontbrekende vergoeding, om voorraad en lopende orders of om klantgegevens. Partijen kunnen ook alleen de hoogte van een schadevergoeding aan arbitrage onderwerpen (artikel 1020 lid 4 onder b Rv).

Schade omvat zowel geleden verlies als gederfde winst (artikel 6:96 lid 1 BW). Voor de handelsagent kent de wet onder voorwaarden een klantenvergoeding bij het einde van de overeenkomst (artikel 7:442 BW); voor de distributeur bevat de wet geen vergelijkbare regeling, zodat een vergoeding vooral uit het contract en de redelijkheid en billijkheid moet volgen.

Vorderingen uit meer dan één overeenkomst tussen dezelfde partijen kunnen onder het NAI-reglement in één arbitrage worden behandeld (artikel 11 lid 1). De wederpartij kan een tegenvordering instellen, bijvoorbeeld voor openstaande facturen, in beginsel uiterlijk bij de memorie van antwoord (artikel 9 lid 3 en 31 lid 2). Is een vordering of verweer kennelijk niet-ontvankelijk, kennelijk buiten de bevoegdheid van het scheidsgerecht of kennelijk juridisch ongegrond, dan kun je het scheidsgerecht om een vroegtijdige beslissing vragen; het scheidsgerecht beslist eerst of het het verzoek in behandeling neemt (artikel 45 lid 1 en 2). Lees meer over schade vorderen in een arbitrageprocedure.

Wat als de distributieovereenkomst geen arbitragebeding bevat?

Dan beslist de bevoegde overheidsrechter. Arbitrage is alleen nog mogelijk als beide partijen na het ontstaan van het geschil een compromis sluiten, waarin zij het bestaande geschil aan arbitrage onderwerpen (artikel 1020 lid 2 Rv).

Ook dat compromis moet blijken uit een geschrift (artikel 1021 Rv). Welke rechter bevoegd is, hangt af van een eventueel forumkeuzebeding en, bij een buitenlandse wederpartij, van de internationale bevoegdheidsregels. Bij de overheidsrechter staat in de regel hoger beroep open; in arbitrage is er alleen arbitraal hoger beroep als partijen dat hebben afgesproken (artikel 1061b Rv). Inhoudelijk maakt de keuze in beginsel weinig uit: ook het scheidsgerecht beslist naar de regelen des rechts, tenzij partijen het een billijkheidsopdracht hebben gegeven (artikel 1054 lid 1 en 3 Rv).

Arbitrage of rechter: wat past bij jouw distributiegeschil?

Arbitrage past vooral bij internationale distributierelaties en bij geschillen waarin deskundige arbiters en vertrouwelijkheid zwaar wegen. Daar staat tegenover dat hoger beroep alleen bestaat als partijen het hebben afgesproken (artikel 1061b Rv) en dat de eiser een voorschot voor de arbiters betaalt (artikel 58 lid 2 NAI-reglement).

Vertrouwelijkheid volgt niet uit de wet zelf. Het NAI-reglement bepaalt dat de arbitrage vertrouwelijk is, maar het NAI mag vonnissen geanonimiseerd publiceren, tenzij een partij binnen twee maanden bezwaar maakt (artikel 7 lid 1 en 3). Van een ter griffie nedergelegd vonnis krijgen derden geen afschrift (artikel 1058 lid 4 Rv). Wat het beste past, hangt af van het belang, de buitenlandse aspecten en wat het contract al regelt. Een arbitragebeding laten opstellen of toetsen kan bij onze advocaat voor distributieovereenkomsten; wat een advocaat in de procedure zelf doet, lees je bij de rol van de advocaat bij arbitragegeschillen.

Is je distributieovereenkomst opgezegd, of wil je zelf opzeggen, en staat er een arbitragebeding in? Neem contact op met ons advocatenkantoor in Amsterdam. Wij beoordelen het beding, de opzegging en de termijnen en adviseren of een kort geding, een arbitraal kort geding of een bodemarbitrage nodig is.

Veelgestelde vragen over arbitrage bij de opzegging van een distributieovereenkomst

Wat is een arbitrageprocedure?

In een arbitrageprocedure beslist een scheidsgerecht van een of meer arbiters over een geschil in plaats van de overheidsrechter. Dat kan alleen als partijen arbitrage zijn overeengekomen, vooraf in een arbitraal beding of achteraf in een compromis (artikel 1020 Rv). De uitspraak heet een arbitraal vonnis; in Nederland kun je het ten uitvoer leggen na verlof van de voorzieningenrechter (artikel 1062 Rv).

Wat is een arbitragebeding in een distributieovereenkomst?

Een arbitragebeding is een afspraak in het contract dat toekomstige geschillen aan arbitrage worden onderworpen (artikel 1020 lid 2 Rv). Het wordt bewezen door een geschrift, ook via aanvaarde algemene voorwaarden (artikel 1021 Rv). Verwijst het beding naar een reglement, zoals dat van het NAI, dan maakt dat reglement deel uit van de afspraak (artikel 1020 lid 6 Rv).

Kun je ondanks een arbitragebeding een kort geding beginnen?

Ja, een arbitragebeding belet geen kort geding bij de voorzieningenrechter (artikel 1022a Rv). Beroept de wederpartij zich vóór alle weren op het beding, dan is de rechter alleen bevoegd als de beslissing niet of niet tijdig in arbitrage kan worden verkregen (artikel 1022c Rv). Onder het NAI-reglement bestaat daarnaast het arbitraal kort geding (artikel 41).

Welke opzegtermijn geldt voor een distributieovereenkomst?

De wet noemt voor de distributieovereenkomst geen opzegtermijn. Staat er een termijn in het contract, dan is die het vertrekpunt. Ontbreekt een regeling, dan is een overeenkomst voor onbepaalde tijd in beginsel opzegbaar, maar kunnen de redelijkheid en billijkheid een bepaalde termijn, een voldoende zwaarwegende grond of een aanbod van vergoeding vereisen (HR 28 oktober 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ9854, r.o. 3.5.1).

Wat kost een arbitrageprocedure over een distributieovereenkomst?

Een vast bedrag is niet te geven. De kosten hangen af van het geldelijk belang, het aantal arbiters, het bewijs en de duur. Bij het NAI bestaan de kosten van de arbitrage uit administratiekosten, het honorarium en de verschotten van de arbiters en overige noodzakelijke kosten (artikel 56 lid 1). De verliezende partij wordt in beginsel in die kosten veroordeeld, en eventueel in een redelijke vergoeding voor juridische bijstand (artikel 59 lid 2 en 3).

Primaire bronnen

Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten en events
Over welke onderwerpen wil je updates ontvangen?
Wie ben je?
In welke branche of sector ben je actief? (optioneel)

Waar ben je naar op zoek?