De battle of forms onder het Weens Koopverdrag (CISG) bepaalt welke algemene voorwaarden gelden wanneer beide internationale handelspartners naar eigen voorwaarden verwijzen. Bij een strikte uitleg van het verdrag lijkt de zogenoemde last shot rule te gelden: de algemene voorwaarden waar als laatste naar wordt verwezen vóór totstandkoming van de overeenkomst, maken dan deel uit van het contract. Dit wijkt af van de Nederlandse benadering, waarin een ander uitgangspunt worden gehanteerd: de “first shot rule”. Oftewel: wie het eerst komt, die het eerst maalt, behoudens een expliciet van de hand wijzen. Onze contractenrecht advocaten bespreken de voornaamste aspecten over dit thema.
Wat is het Weens Koopverdrag en wanneer geldt dit verdrag?
Het Weens Koopverdrag (CISG) is een internationaal (uniform) verdrag dat uniforme regels bevat voor internationale koopovereenkomsten van roerende zaken tussen professionele partijen (B2B). Het verdrag regelt onder meer de totstandkoming van de overeenkomst, de rechten en verplichtingen van koper en verkoper, non-conformiteit, schadevergoeding en ontbinding. Het doel is om internationale handel te vereenvoudigen door één gemeenschappelijk juridisch kader te bieden in plaats van uiteenlopende nationale kooprechtstelsels.
Het Weens Koopverdrag is van toepassing wanneer sprake is van een internationale koopovereenkomst van goederen tussen partijen die in verschillende landen zijn gevestigd en deze landen partij zijn bij het verdrag. Daarnaast kan het verdrag gelden wanneer het internationaal privaatrecht leidt tot toepassing van het recht van een verdragsland. In dat geval maakt het verdrag automatisch deel uit van het toepasselijke nationale recht, tenzij partijen anders zijn overeengekomen.
Het verdrag geldt niet voor consumentenkoop, koop van onroerend goed of overeenkomsten waarbij dienstverlening overheerst. Partijen kunnen het Weens Koopverdrag uitsluiten in algemene voorwaarden of in een overeenkomst. Zonder zo’n uitsluiting is het verdrag bij internationale handel vaak automatisch van toepassing, wat belangrijke gevolgen heeft voor aansprakelijkheid, klachtplichten en ontbindingsmogelijkheden.
In de recente rechtspraak over het Weens Koopverdrag zien onze contractenrecht advocaten de discussie over het wel of niet gelden van het Weens Koopverdrag regelmatig terugkomen.
Wat houdt de battle of forms in internationaal verband precies in?
De battle of forms ontstaat wanneer beide contractspartijen bij het sluiten van een overeenkomst naar hun eigen algemene voorwaarden verwijzen, terwijl deze algemene voorwaarden inhoudelijk van elkaar afwijken.
In het internationale handelsverkeer beschikken professionele partijen vrijwel altijd over eigen algemene voorwaarden. Een Nederlandse exporteur hanteert bijvoorbeeld leveringsvoorwaarden met beperkte aansprakelijkheid, terwijl een Duitse inkoper inkoopvoorwaarden met ruime garanties prefereert. Beide partijen verwijzen naar deze voorwaarden in offertes, opdrachtbevestigingen en facturen. Hierdoor ontstaat onduidelijkheid over welke set voorwaarden de overeenkomst beheerst.
De economische belangen zijn aanzienlijk. Algemene inkoopvoorwaarden bevatten doorgaans fatale leveringstermijnen en ruime aansprakelijkheidsbepalingen. Leveringsvoorwaarden daarentegen bieden flexibiliteit bij levering en beperken aansprakelijkheid tot directe schade. Bij geschillen kan het verschil tussen beide sets voorwaarden bepalen of een schadeclaim van € 50.000 slaagt of wordt afgewezen.
De vraag welke algemene voorwaarden gelden bij conflicterende verwijzingen wordt daarom beheerst door dit internationale verdrag, niet door Nederlands recht. Artikel 6:225 lid 3 BW blijft hierdoor buiten toepassing.
Wanneer gelden algemene voorwaarden onder het Weens Koopverdrag?
Het algemene voorwaarden Weens Koopverdrag-vraagstuk speelt met name bij internationale koopovereenkomsten waarin partijen over en weer naar hun eigen voorwaarden verwijzen (de zogeheten battle of forms). Het Weens Koopverdrag (CISG) bevat geen expliciete regeling voor deze situatie. Bij een strikte uitleg van het verdrag lijkt de zogenoemde last shot rule te gelden: de algemene voorwaarden waar als laatste naar wordt verwezen vóór totstandkoming van de overeenkomst, maken dan deel uit van het contract. Dit wijkt af van de Nederlandse benadering, waarin doorgaans andere uitgangspunten worden gehanteerd.
Bij de uitleg en toepassing van het Weens Koopverdrag wordt in de praktijk vaak aansluiting gezocht bij de opinies van de CISG Advisory Council (CISG-AC). Nationale rechters en arbiters gebruiken deze opinies regelmatig als gezaghebbende interpretatiebron bij internationale handelsgeschillen. In haar advies over de battle of forms kiest de CISG-AC echter niet voor de last shot rule, maar voor de zogenoemde knock out rule. Toch lijkt de last shote rule meer in lijn met een strikte uitleg onder het verdrag.
Wat is de last shot rule onder het Weens Koopverdrag?
De last shot rule is een juridisch leerstuk dat een rol speelt bij de zogeheten battle of forms: een situatie waarin beide partijen bij het sluiten van een overeenkomst naar hun eigen algemene voorwaarden verwijzen.
Volgens de last shot rule gelden de algemene voorwaarden van de partij die als laatste haar voorwaarden van toepassing heeft verklaard vóórdat de overeenkomst tot stand komt. Met andere woorden: de “laatste schot” wint. Als partij A een aanbod doet met haar voorwaarden en partij B aanvaardt onder verwijzing naar haar eigen (afwijkende) voorwaarden, dan worden in beginsel de voorwaarden van partij B van toepassing, mits partij A daarna presteert zonder bezwaar te maken. Door uitvoering te geven aan de overeenkomst wordt dan geacht dat men de laatste set voorwaarden heeft aanvaard.
De last shot rule wordt vaak in verband gebracht met het Weens Koopverdrag (CISG), omdat een strikte uitleg van de regels over aanbod en aanvaarding (met name artikel 19 CISG) in die richting wijst. In de praktijk kan dit grote gevolgen hebben voor aansprakelijkheid, forumkeuze, garantiebepalingen en schadevergoedingsclausules. Daarom is het bij internationale contracten belangrijk om expliciet overeenstemming te bereiken over welke algemene voorwaarden van toepassing zijn.
Hoe werkt de knock out rule bij de toepassing van algemene voorwaarden in de internationale handel?
De knock out rule bepaalt dat tegenstrijdige bepalingen in algemene voorwaarden van beide partijen geen onderdeel uitmaken van de overeenkomst, waardoor alleen overeenstemmende bepalingen gelden.
De CISG Advisory Council, een internationale expertgroep op het gebied van het Weens Koopverdrag, heeft in aanbeveling 10 de knock out rule als standaard vastgesteld. Deze benadering wijkt fundamenteel af van de Nederlandse first shot rule en van de strikte uitleg (last shot rule). Waar Nederlandse rechters de voorwaarden van de eerste verwijzer laten prevaleren, elimineert de knock out rule conflicterende bepalingen uit beide sets voorwaarden.
In de praktijk betekent dit dat wanneer de verkoper aansprakelijkheid beperkt tot € 10.000 en de koper aansprakelijkheid onbeperkt wenst, geen van beide bepalingen geldt. Het Weens Koopverdrag vult deze leemte dan in met zijn eigen regelingen over schadevergoeding en aansprakelijkheid. Deze verdragsbepalingen bieden doorgaans minder bescherming aan verkopers dan eigen leveringsvoorwaarden.
Wat zijn de gevolgen van conflicterende voorwaarden voor uw onderneming?
Bij conflicterende algemene voorwaarden onder het Weens Koopverdrag vallen ondernemers terug op verdragsbepalingen of aanvullend nationaal recht, wat ongewenste juridische gevolgen kan hebben.
Een Nederlandse machinefabrikant leverde warmtewisselaarbuizen aan een Duitse afnemer. Beide partijen verwezen naar eigen voorwaarden met verschillende aansprakelijkheidsregelingen. De buizen bleken gebreken te vertonen, waardoor de Duitse koper aanzienlijke kosten maakte voor onderzoek, vervanging en boetes jegens zijn eigen klant. Door de knock out rule golden de aansprakelijkheidsbeperkingen van geen van beide partijen.
Het geschil moest worden beoordeeld naar de aansprakelijkheidsregels van het Weens Koopverdrag. Deze verdragsbepalingen kennen ruimere schadevergoedingsmogelijkheden dan veel standaard leveringsvoorwaarden. De verkoper kon geen beroep doen op zijn exoneratieclausule, terwijl de koper evenmin kon profiteren van zijn uitgebreide garantiebepalingen.
Hoe verschilt de knock out rule van de Nederlandse first shot rule?
De Nederlandse first shot rule laat de eerste verwijzing naar algemene voorwaarden prevaleren, terwijl de knock out rule beide conflicterende voorwaarden elimineert en partijen terugverwijst naar aanvullend recht.
Artikel 6:225 lid 3 BW bepaalt dat wanneer aanbod en aanvaarding naar verschillende algemene voorwaarden verwijzen, de tweede verwijzing geen werking heeft. De voorwaarden van de partij die als eerste naar eigen voorwaarden verwees, gelden volledig. Dit systeem biedt duidelijkheid: ondernemers weten dat snelheid loont bij het van toepassing verklaren van voorwaarden.
De knock out rule creëert een andere dynamiek. Geen van beide partijen wint automatisch. Bepalingen die inhoudelijk overeenstemmen, zoals betalingstermijnen van 30 dagen of forumkeuze voor Nederlandse rechtbanken, blijven gelden. Tegenstrijdige bepalingen over aansprakelijkheid, garanties of leveringsvoorwaarden verdwijnen uit de overeenkomst. Ondernemingen verliezen hierdoor de bescherming die zij met hun voorwaarden beoogden.
Welke vereisten gelden voor incorporatie van algemene voorwaarden onder het verdrag?
Algemene voorwaarden maken onder het Weens Koopverdrag onderdeel uit van de overeenkomst wanneer partijen instemmen met incorporatie én de wederpartij redelijke gelegenheid heeft gehad om kennis te nemen van de voorwaarden.
De artikelen 8 en 9 van het Weens Koopverdrag bepalen hoe verklaringen en gedragingen van partijen moeten worden uitgelegd. Stilzwijgende instemming kan voldoende zijn voor incorporatie. Wanneer een afnemer jarenlang bestellingen plaatst onder verwijzing naar leveringsvoorwaarden zonder te protesteren, mag de leverancier ervan uitgaan dat de voorwaarden zijn aanvaard.
Het tweede vereiste betreft de kenbaarheid. De wederpartij moet redelijke gelegenheid hebben gehad om van de voorwaarden kennis te nemen. Een verwijzing naar voorwaarden op een website volstaat doorgaans, mits de wederpartij hiervan op de hoogte was. Het verzenden van voorwaarden per e-mail of het meesturen bij offertes versterkt de positie van de gebruiker aanzienlijk.
Hoe bepaalt u welk recht geldt bij leemtes in de overeenkomst?
Bij leemtes door de knock out rule bepaalt artikel 4 lid 1 Rome I Verordening dat het recht van het land waar de verkoper gevestigd is, de overeenkomst beheerst.
Wanneer de knock out rule bepalingen uit de overeenkomst elimineert en het Weens Koopverdrag geen regeling biedt, moet worden teruggevallen op nationaal recht. Voor koopovereenkomsten van roerende zaken geldt het recht van de gewone verblijfplaats van de verkoper. Een Nederlandse exporteur profiteert hierdoor van Nederlands recht bij geschillen over onderwerpen die niet in de overeenkomst of het verdrag zijn geregeld.
Deze regeling biedt Nederlandse verkopers een voordeel. Het Nederlandse recht kent bijvoorbeeld een verjaringstermijn van vijf jaar voor vorderingen, terwijl andere rechtsstelsels kortere of langere termijnen hanteren. Tevens is de Nederlandse rechter doorgaans bevoegd wanneer Nederlands recht van toepassing is en partijen geen afwijkende forumkeuze hebben gemaakt.
Welke strategieën beperken risico’s bij internationale handel?
Ondernemingen beperken risico’s bij internationale handel door expliciet één set voorwaarden overeen te komen, de voorwaarden van de wederpartij uitdrukkelijk af te wijzen en rechtskeuze vast te leggen in het hoofdcontract.
De battle of forms ontstaat doordat partijen onvoldoende aandacht besteden aan de toepasselijkheid van voorwaarden tijdens onderhandelingen. Professionele inkopers en verkopers moeten actief bespreken welke voorwaarden gelden. Een expliciete bepaling in het hoofdcontract dat uitsluitend de voorwaarden van partij A van toepassing zijn, voorkomt geschillen.
Uitdrukkelijke afwijzing van de voorwaarden van de wederpartij i s essentieel. Een standaardclausule in eigen voorwaarden volstaat niet onder het Weens Koopverdrag. De afwijzing moet direct tot de wederpartij worden gericht en bij voorkeur in het hoofdcontract of de begeleidende correspondentie worden opgenomen. Vermeld daarbij expliciet welke voorwaarden worden afgewezen.
Wilt u zekerheid over de toepasselijkheid van uw algemene voorwaarden bij internationale handel? Onze gespecialiseerde advocaten in Amsterdam analyseren uw contractuele positie en adviseren over risicobeperking bij grensoverschrijdende overeenkomsten.
Hoe beschermt u uw onderneming bij geschillen over voorwaarden?
Ondernemingen beschermen zich door voorwaarden tijdig ter hand te stellen, verwijzingen te documenteren, afwijzingen schriftelijk vast te leggen en bij twijfel juridisch advies in te winnen voordat geschillen escaleren.
Documentatie vormt de basis van elke goede positie in een battle of forms. Bewaar alle correspondentie waarin naar voorwaarden wordt verwezen. Leg vast wanneer voorwaarden zijn verzonden en ontvangen. Gebruik systemen die automatisch voorwaarden meesturen bij offertes en orderbevestigingen. Digitale tijdstempels en leesbevestigingen versterken uw bewijspositie.
Bij twijfel over de toepasselijkheid van voorwaarden is preventief handelen verstandiger dan procederen. De kosten van een juridische procedure over algemene voorwaarden kunnen oplopen tot tienduizenden euro’s aan griffierecht en advocaatkosten. Een investering van enkele uren juridisch advies voorafgaand aan contractsluiting voorkomt deze kosten.
Neem contact op met ons advocatenkantoor in Amsterdam voor persoonlijk juridisch advies over algemene voorwaarden bij internationale handelsovereenkomsten. Onze specialisten contractenrecht beoordelen uw voorwaarden en adviseren over de beste strategie bij grensoverschrijdende handel.
Veelgestelde vragen
Wat is de knock out rule bij internationale handelsovereenkomsten?
De knock out rule bepaalt dat tegenstrijdige bepalingen in algemene voorwaarden van beide contractspartijen geen onderdeel uitmaken van de overeenkomst. Alleen inhoudelijk overeenstemmende bepalingen blijven gelden. Bij conflicten over bijvoorbeeld aansprakelijkheid of garanties vallen partijen terug op de regelingen van het Weens Koopverdrag of aanvullend nationaal recht.
Wanneer is het Weens Koopverdrag van toepassing op mijn overeenkomst?
Het Weens Koopverdrag is automatisch van toepassing bij internationale koopovereenkomsten van roerende zaken tussen professionele partijen uit verdragslanden. Nederland en ruim 90 andere landen, waaronder Duitsland, Frankrijk, China en de Verenigde Staten, hebben het verdrag geratificeerd. Partijen kunnen de toepassing uitdrukkelijk uitsluiten, bijvoorbeeld in algemene voorwaarden of in een overeenkomst. Wanneer iets niet geregeld is in het verdrag wordt aansluiting gezocht bij het nationale recht dat door de overeenkomst wordt beheerst. Dat kan in een overeenkomst of algemene voorwaarden zijn opgenomen, dan wel moeten worden uitgemaakt door de internationale doorverwijzingsregels (Rome I Verordening).
Hoe verschilt de knock out rule van de Nederlandse first shot rule?
De Nederlandse first shot rule uit artikel 6:225 lid 3 BW laat de voorwaarden van de eerste verwijzer volledig prevaleren. De knock out rule onder het Weens Koopverdrag elimineert daarentegen alle conflicterende bepalingen uit beide sets voorwaarden. Hierdoor wint geen van beide partijen automatisch en gelden alleen overeenstemmende bepalingen, aangevuld met verdragsrecht.
