T: +31 (0)20 – 210 31 38
E: mail@maakadvocaten.nl

Opstellen en opzeggen agentuurovereenkomst

Onze advocaten contractenrecht krijgen met regelmaat vragen over agentuurovereenkomsten. Door de ingewikkelde achtergrond en ontstaansgeschiedenis is een hoog gehalte aan specifieke regelgeving ontstaan. In een reeks blogs zal een duidelijk beeld van de agentuurovereenkomst worden verschaft aan de hand van de belangrijkste kenmerken en wettelijke bepalingen. Deze eerste blog zal nadrukkelijk ingaan op de vragen wat een agentuurovereenkomst is, welke vormvereisten er van toepassing zijn bij het aangaan van een agentuurovereenkomst en welke rechten en verplichtingen de betrokken partijen hebben.

Wat is een agentuurovereenkomst?

Een agentuurovereenkomst is een overeenkomst van opdracht waarbij de ene partij, de handelsagent, zich verbindt jegens de andere partij, de principaal, om voor bepaalde of onbepaalde tijd tegen vergoeding te bemiddelen bij het sluiten van overeenkomsten tussen de principaal en derde partijen. Agentuurovereenkomsten zijn zowel bijzondere bemiddelingsovereenkomsten als duurovereenkomsten. Dit blijkt uit het vereiste dat er sprake dient te zijn van een duurzame betrekking tussen de principaal en de handelsagent, waarbij de handelsagent vast bemiddelt bij de totstandkoming van overeenkomsten. Deze relatie tussen de principaal en de handelsagent kenmerkt zich, doordat de handelsagent op basis van opdracht werkzaam is.

Neem contact met ons op

Agentuurovereenkomst naar Nederlands recht

Het is hierbij van belang om in acht te nemen dat er van enige ondergeschiktheid in de relatie tussen de principaal en de handelsagent geen sprake is, waardoor agentuurovereenkomsten moeten worden onderscheiden van arbeidsovereenkomsten. Bovendien verschilt de regelgeving inzake agentuurovereenkomsten wezenlijk van wettelijke bepalingen omtrent andere overeenkomsten, omdat de nadruk voornamelijk ligt op bescherming van de handelsagent en niet op bescherming van de opdrachtgever of principaal.

Agentuurovereenkomsten kunnen betrekking hebben op goederen, producten, dienstverlening en reisovereenkomsten. Voor een simpel, maar relevant grensoverschrijdend voorbeeld voor de maakindustrie kan gedacht worden aan de situatie waarin een Nederlandse softwarefabrikant, oftewel principaal, een handelsagent opdraagt en deze zich verbindt om tegen vergoeding nieuwe markten in het buitenland aan te wenden en contracten met bedrijven te sluiten die deze software in hun onderneming kunnen implementeren. De handelsagent bemiddelt alleen bij de totstandkoming van dergelijke overeenkomsten. Hij gaat deze dan ook niet zelf aan, maar sluit de overeenkomsten in naam en voor rekening van de softwarefabrikant.

Opstellen agentuurovereenkomst: eisen bij het aangaan

Agentuurovereenkomsten kunnen in principe vormvrij en mondeling worden gesloten. Zij kunnen zelfs simpelweg uit de gedragingen van de principaal en de handelsagent voortvloeien. Toch is het in de praktijk wenselijk om agentuurovereenkomsten schriftelijk op te stellen. Het is namelijk dwingendrechtelijk bepaald dat zowel de principaal als de handelsagent, op verzoek van de ander, een ondertekend geschift moet kunnen overleggen dat de dan geldende inhoud van de agentuurovereenkomst weergeeft. Bovendien dienen een delcredere- en concurrentiebeding altijd schriftelijk in een agentuurovereenkomst opgenomen te worden.

Het delcrederebeding en de agentuurovereenkomst

Een zogenoemd delcrederebeding betekent in de kern dat de handelsagent aansprakelijk kan worden gehouden voor de naleving door de derde partij van de door hem tot stand gekomen overeenkomst. Zodoende ontstaat er voor de handelsagent een stimulans om betrouwbare contractspartijen aan te dragen en niet enkel vanuit het oogpunt van vergoeding zoveel mogelijk overeenkomsten met dubieuze partijen te sluiten. Een delcrederebeding is aan beperkingen onderhevig, zoals het vereiste dat deze schriftelijk moet zijn vastgelegd, er van aansprakelijkheid van de handelsagent pas sprake is als de derde partij in verzuim is, de aansprakelijkheid  van de handelsagent alleen strekt tot betalingsverplichtingen van de derde partij en de aansprakelijkheid op enkele uitzonderingssituaties na beperkt is tot de afgesproken vergoeding van de handelsagent.

Het concurrentiebeding in de agentuurovereenkomst

Het concurrentiebeding begrenst de mate waarin de handelsagent na het eindigen van de agentuurovereenkomst vrij is om werkzaamheden uit te oefenen. Dit dient schriftelijk te zijn vastgelegd en verband te houden met de goederen of diensten waarvoor de handelsagent voorheen voor de principaal bemiddelde, het gebied waarin hij dit deed of de derde partijen die tot het klantenbestand van de principaal behoorden. Een concurrentiebeding is maximaal twee jaar van kracht.

Agentuurovereenkomst: rechten en verplichtingen van de principaal en de handelsagent

De principaal

In de verhouding tussen de principaal en de handelsagent heeft de principaal vanuit zijn positie een zorgplicht om erop toe te zien dat de handelsagent zijn werkzaamheden kan uitvoeren. Hierbij kan gedacht worden aan het ter beschikking stellen van benodigde documenten, het verschaffen van inlichtingen en het waarschuwen voor onvoorziene omstandigheden.

De handelsagent

Uit hoofde van zijn positie heeft de handelsagent een zorgplicht om de belangen van de principaal accuraat te behartigen. Hieronder vallen het in acht nemen van aanwijzingen en instructies door de handelsagent, het geven van informatie omtrent zijn werkzaamheden en het afleggen van verantwoording. Bovendien dient de handelsagent onderzoek te doen naar de financiële situatie van de derde partijen die hij aandraagt, zodat de risico’s voor de principaal beperkt blijven.

Het staat de handelsagent vrij om in de uitoefening van zijn werkzaamheden hulppersonen in te schakelen. Echter, indien dit gebeurt zonder uitdrukkelijke toestemming van de principaal, zal de handelsagent aansprakelijk zijn voor de gedragingen van die hulppersonen.

Voor zover de definitie van een agentuurovereenkomst, de vormvereisten bij het aangaan van een agentuurovereenkomst en de rechten en verplichtingen van de principaal en handelsagent. In de tweede blog zal nader worden ingegaan op het eindigen van agentuurovereenkomsten.

Coronavirus (COVID-19) en agentuurovereenkomsten

Het coronavirus kan enorme invloed hebben op een agentuurovereenkomst. Zeker door internationale handelsrestricties kan de samenwerking feitelijk lam zijn komen te liggen. Sterker, het kan in onze optiek gezien worden als een ‘onvoorziene omstandigheid’. Juridisch betekent dit dat ook een in beginsel (nog) niet direct opzegbare agentuurovereenkomst mogelijk toch kan worden ontbonden of worden gewijzigd. Ook de redelijkheid en billijkheid kunnen ertoe leiden dat bepaalde opgenomen zaken in de agentuurovereenkomst niet langer gelden, of dat deze aanvullend werkt op ontwrichte verhoudingen.  Laat u goed over het coronavirus en contractenrecht informeren, voordat een agentuurcontract wordt opgezegd, dan wel wanneer u met een opzegging geconfronteerd wordt.

Opzegging agentuurcontract voor onbepaalde tijd (met/zonder opzegoptie)

Anders dan een distributieovereenkomsten is er voor een agentuurovereenkomst een wettelijk kader. De voornaamste rechten en plichten zijn hierin opgenomen, deels dwingendrechtelijk van aard, deels van regelend recht.

Tot de kern teruggebracht kunt u een voor onbepaalde doorlopende agentuurovereenkomst opzeggen. Er is een aantal minimumvereisten opgenomen in de agentuurregelgeving en laat u daarover voor een opzegging goed informeren. Natuurlijk zal een rol spelen onder welke condities u die bent aangegaan. Zijn er bijvoorbeeld voorwaarden geschapen om op enig moment kortstondig op te mogen zeggen? Of, is er een wettelijke regel die een snelle(re) opzegtermijn rechtvaardigt?

Hier speelt een aantal zaken eend rol van betekenis. Namelijk, kunnen de “eisen van redelijkheid en billijkheid kunnen – in verband met de aard en inhoud van de overeenkomst en de omstandigheden van het geval – meebrengen dat opzegging slechts mogelijk is indien een voldoende zwaarwegende grond voor de opzegging bestaat”? En verder: moet er een bepaalde opzegtermijn in acht worden genomen wanneer partijen al onbepaalde tijd met elkaar zaken doen en ten slotte, is in deze situatie een aanvullende schadevergoeding op zijn plaats?

Op dergelijke wijze moet een afweging worden gemaakt hoe u als fabrikant, distributeur, handelsagent of andere afnemer opzegt. U doet er verstandig aan hierover na te denken en in uw opzegbrief een goed doordacht voorstel over te brengen. Doet u dat niet, dan kunt u in een civiele procedure voor de rechter worden veroordeeld tot hoge kostenposten. Wanneer een agentuurcontract niet juist is opgezegd, bestaat het risico dat de rechter de situatie terugdraait en de handelsagent dus weer actief moet zijn voor de principaal.

Opzegging of ontbinding van een agentuurovereenkomst: weeg uw opties af

Naast het opzeggen van een overeenkomst kunt u een agentuurovereenkomst, mogelijk ontbinden. Er moet samengevat dan een tekortkoming zijn van de andere partij, bijvoorbeeld sales targets worden niet gehaald, of leveringen komen herhaaldelijk te laat aan. Wanneer er sprake is van overmacht, dus een situatie die niet aan u als fabrikant of distributeur kan worden toegerekend, stagneert de samenwerking, kan dit een reden zijn te mogen ontbinden. Denk bijvoorbeeld aan handelsrestricties door het coronavirus.

Wanneer alsnog op een later moment kan worden gepresteerd (als juristen noemen we dat ‘ nog niet blijvend onmogelijk’), moet de gebrekkig presterende partij wel eerst in ‘verzuim’ komen te verkeren. Dat kan bijvoorbeeld door het toezenden van een sommatiebrief met het geven van een extra termijn om alsnog te presteren. Verzuim kan ook van rechtswege ontstaan, bijvoorbeeld wanneer de eerdere termijn fataal was, of u uit een mededeling kan afleiden dat de afgesproken prestatie ook in de toekomst niet meer kan of zal worden nagekomen. Is er verzuim, dan mag u de duurovereenkomst ontbinden. De grond zal wel voldoende gewicht moeten hebben om een ontbinding te rechtvaardigen, daar moet u dan wel goed rekening mee houden. Kortom, een te geringe tekortkoming is niet voldoende. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat 1 levering van vele leveringen te laat is, of 1 factuur over het hoofd is gezien.

Wat van belang is, is dat ontbinding dus een ander regime heeft. Ook roept ontbinding zogeheten ongedaanmakingsverbintenissen in het leven. Wat gekocht is moet worden teruggeleverd en wat betaald is moet worden gerestitueerd. Dat kan soms tot onwenselijke situaties leiden. Wanneer dat te voorzien is kan de ontbindingsregeling naar Nederlands recht ook worden uitgesloten. Dit omdat het regelend recht is.

De opzegging vereist geen tekortkoming, maar een sterkere toetsing van de redelijkheid en billijkheid. Wanneer u voor de keuze staat, laat u dan goed informeren welke remedies u kan inroepen.

Maakt een handelsagent altijd aanspraak goodwill?

Op basis van de afdeling agentuur in het burgerlijk wetboek kan de handelsagent aanspraak maken op goodwill, ook wel de klantenvergoeding genoemd. Deze goodwill vergoeding is gemaximeerd tot de gemiddelde commissie van een (1) jaar, berekend aan de hand van het gemiddelde van de afgelopen 5 jaren (of een ander gemiddelde wanneer de overeenkomst korter duurt).

Belangrijk hierbij is dat een verjaringstermijn van een jaar geldt bij het aanspraak maken op goodwill. Wanneer een handelsagent niet zijn goodwill vordert, verjaart die vordering na verloop van een jaar.

Advocaten gespecialiseerd in agentuurovereenkomsten

Bent u in onderhandeling over een agentuurovereenkomst, of wilt u weten hoe u een zachte landing maakt bij het opzeggen ervan? De advocaten van MAAK helpen u daar graag in verder.

Neem contact met ons op

Advocaten gespecialiseerd in het contractenrecht

Wij helpen u graag bij het bereiken van succes. We hebben ervaring met agentuurovereenkomsten. Nationaal en internationaal. We gaan voor duurzame relaties met onze opdrachtgevers. Ons eerste overleg is altijd vrijblijvend en vertrouwelijkheid is gewaarborgd. Telefonisch zijn we voor u van maandag t/m vrijdag van 09.00 tot 21.00 uur bereikbaar onder T:+31 (0)20 – 210 31 38 en e-mails lezen we dagelijks (mail@maakadvocaten.nl). Vooraf een vraag insturen of een terugbelverzoek achterlaten? Dat kan via ons contactformulier.